"Φωτιά" στο ισλαμικό κίνημα βάζει η Αίγυπτος

Η πτώση της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στην Αίγυπτο και πώς θα επηρεάσει τις ακραίες ισλαμικές ομάδες του ευρύτερου αραβικού και μουσουλμανικού κόσμου. Η κατάσταση σε Συρία, Ιορδανία, Μαρόκο. Ο ρόλος του στρατού. Ο φόβος των Μοναρχιών.

Καθώς η Μουσουλμανική Αδελφότητα είναι το μεγαλύτερο διεθνές ισλαμιστικό κίνημα, η ανατροπή της Αιγυπτιακής κυβέρνησης, της οποίας ηγείτω η Αδελφότητα, δημιουργεί επιπλοκές στον ευρύτερο Αραβικό και Μουσουλμανικό κόσμο.
Το στρατιωτικό πραξικόπημα, το οποίο πραγματοποιήθηκε μετά από μέρες μαζικών διαδηλώσεων στους δρόμους της Αιγύπτου, θα διαμορφώσει την συμπεριφορά των οργανισμών της Αδελφότητας και των αντιπάλων τους σε όλη την περιοχή. Αν και αυτές οι ισλαμιστικές ομάδες, που από καιρό προσπαθούν να εδραιώσουν ένα ισλαμικό κράτος μέσω δημοκρατικών πολιτικών διαδικασιών, θα αναγκαστούν να μετριάσουν ακόμα περισσότερο τις ιδεολογικές τους ατζέντες, πολλοί που μόλις πρόσφατα μπήκαν στο κύριο πολιτικό ρεύμα (Σαλαφιστές) ή που βρίσκονται στην διαδικασία να ενταχθούν (οι Ταλιμπάν του Αφγανιστάν), θα δουν την εμπειρία της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στην Αίγυπτο ως αιτιολόγηση για τον ένοπλο αγώνα τους.
Η πτώση από την εξουσία στην Αίγυπτο της «μητρικής» οργάνωσης της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, δημιουργεί εμπόδια για τα επίσημα παρακλάδια της και για τις οργανώσεις που μοιράζονται τις ιδέες της Αδελφότητας σε όλη την Μέση Ανατολή. Οι πιο επιφανείς από αυτές τις ομάδες είναι η Χαμάς, οι κλάδοι της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στη Συρία και την Ιορδανία, το κυβερνών κόμμα της Τυνησίας Εναχντα και το κυβερνών κόμμα της Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης στο Μαρόκο. Η κάθε ομάδα θα επηρεαστεί ανάλογα με τις συγκεκριμένες γεωπολιτικές συνθήκες στην περιοχή της.
Δεδομένης της εγγύτητας της Γάζας στην Αίγυπτο και του ρόλου που παίζει το Κάιρο στις σχέσεις Ισραηλινών-Παλαιστινίων, η Χαμάς θα επηρεαστεί άμεσα. Η Χαμάς και το σύμπλεγμα στρατού-υπηρεσιών πληροφοριών της Αιγύπτου συντονίζονται εδώ και χρόνια, πριν καν γίνει πρόεδρος ο Μοχάμεντ Μόρσι. Μάλιστα, η Χαμάς είχε στενή σχέση εργασίας με το καθεστώς του πρώην προέδρου Χοσνί Μουμπάρακ, όταν το Κάιρο προσπαθούσε να υποτάξει την Αιγυπτιακή Μουσουλμανική Αδελφότητα.
Το κίνημα των Παλαιστίνιων Ισλαμιστών πάντα γνώριζε ότι θα χρειαστεί καιρός προτού αποκτήσει κάποιο σημαντικό πλεονέκτημα από την άνοδο στην εξουσία της Αδελφότητας, διότι το Αιγυπτιακό κίνημα χρειάζονταν πολύ καιρό για να εδραιωθεί στο Κάιρο. Αντιστρόφως, η κυβέρνηση της Αδελφότητας πρόκρινε τις Συμφωνίες του Κάμπ Ντέιβιντ έναντι της δέσμευσή της στους παλαιστίνιους συμμάχους, όπως φάνηκε και από τον τελευταίο πόλεμο μεταξύ Ισραήλ και Γάζας. Για τον λόγο αυτό, η Χαμάς εξέδωσε ανακοίνωση στις 4 Ιουλίου στην οποία απέφυγε να δώσει στήριξη στην Αδελφότητα και δήλωνε ότι θα συνεργαστεί με οποιονδήποτε τεθεί επικεφαλής της Αιγύπτου.

Η Αδελφότητα στη Συρία και την Ιορδανία

Ακόμα και πριν την απομάκρυνση του Μόρσι, ο κλάδος της Αδελφότητας στη Συρία δεν τα πήγαινε καλά λόγω του εμφυλίου στη χώρα. Ως μια πολιτική οντότητα της οποίας η ένοπλη εξέγερση κατά του κράτους –στο οποίο κυριαρχούν οι Αλαουίτες- την δεκαετία του 1970 και στις αρχές της δεκαετίας του 1980 απέτυχε, η Συριακή Αδελφότητα είχε στην καλύτερη περίπτωση μια αφανή παρουσία. Η ταχεία εξέλιξη των ειρηνικών διαδηλώσεων στη Συρία σε εμφύλιο πόλεμο έδωσε τη δυνατότητα στους ανταγωνιστές να ξεπεράσουν την Συριακή Αδελφότητα, η οποία πλέον είναι «παγιδευμένη» μεταξύ περισσότερων ομάδων Σαλαφιστών και τζιχαντιστών, καθώς και του πιο κοσμικού Ελεύθερου Συριακού Στρατού.
Η Συριακή Αδελφότητα ήλπιζε πως, καθώς ο κόσμος ανησυχούσε με την κυριαρχία των πιο ριζοσπαστών ισλαμιστών στο μέτωπο της εξέγερσης στη Συρία, θα μπορούσε να προωθηθεί ως μια μετριοπαθής εναλλακτική έναντι των τζιχαντιστών και πως θα έχει κάποια στήριξη από την κυβέρνηση της Αιγύπτου στην οποία κυριαρχούσε η Μουσουλμανική Αδελφότητα. Όμως, με την λαϊκή εξέγερση στην Αίγυπτο κατά της Αδελφότητας και με το στρατιωτικό πραξικόπημα που ακολούθησε, η κατάσταση έχει γίνει πιο περίπλοκη.
Το καθεστώς του αλ Άσσαντ μπορεί τώρα να ισχυριστεί ότι εάν η Μουσουλμανική Αδελφότητα δεν μπόρεσε να λειτουργήσει εντός ενός δημοκρατικού πλαισίου στην Αίγυπτο, τότε δεν μπορούν να είναι εμπιστοσύνης ούτε οι πιο ακραίοι ισλαμιστές που εμπλέκονται στις ένοπλες συγκρούσεις στη Συρία. Η Αδελφότητα της Συρίας μπορεί ακόμα να παρουσιαστεί ως μια μετριοπαθής εναλλακτική έναντι των τζιχαντιστών, αν και αυτό από μόνο του δεν δείχνει ότι η ομάδα έχει επιρροή στον λαό της Συρίας.
Η Αδελφότητα της Ιορδανίας ήλπιζε ότι η εξουσία που δόθηκε στον Αιγυπτιακό κλάδο και η κατάρρευση του καθεστώτος της Συρίας θα έδινε στο κίνημα την δυναμική ώστε να αναγκάσει το Αμμάν να εφαρμόσει μεταρρυθμίσεις που θα της έδιναν τη δυνατότητα να σχηματίσει πλειοψηφία στη βουλή και να κυριαρχήσει στο υπουργικό συμβούλιο. Η πτώση του Μόρσι ήρθε ως ανακούφιση στην μοναρχία των Χασεμιτών και ως πλήγμα στην Αδελφότητα της Ιορδανίας, η οποία θα δυσκολευθεί περισσότερο για να διευρύνει την επιρροή της. Αν μη τι άλλο, το πραξικόπημα στην Αίγυπτο θα υπερτονίσει τις εσωτερικές διαφορές μεταξύ των υπερσυντηριτικών και των μετριοπαθών φραξιών εντός της Ιορδανικής Αδελφότητας.

Τα ισλαμιστικά κινήματα στη Βόρεια Αφρική

Το ισλαμιστικό κόμμα Εναχντα της Τυνησίας, το οποίο ηγείται της ενδιάμεσης κυβέρνησης συνασπισμού με δυο κοσμικά κόμματα, ήταν πολύ πιο επιτυχημένο από την Αιγυπτιακή Αδελφότητα. Αυτό οφείλεται πρωτίστως στην συμφωνία για επιμερισμό της εξουσίας μεταξύ ισλαμιστών-κοσμικών, η οποία χαρακτηρίζεται από την ομοιότητα του Εναχντα με το ισλαμιστικό Κόμμα της Δικαιοσύνης και της Ανάπτυξης της Τουρκίας, και όχι της Αδελφότητας. Το Εναχντα επιδιώκει τον στόχο ενός κοσμικού κράτους που δεν βασίζεται στην αυστηρή εφαρμογή της Σαρίας.
Ωστόσο, το Εναχντα και οι κοσμικοί εταίροι του δεν έχουν καταφέρει να καταρτίσουν ένα νέο σύνταγμα.Επιπλέον, οι προσωρινές Αρχές έχουν να αντιμετωπίσουν οικονομικά ζητήματα αλλά και την άνοδο των δυνάμεων των Σαλαφιστών που πιέζουν για αυστηρή εφαρμογή της Σαρία. Από πολλές πλευρές, η άνοδος των Σαλαφιστών στην Τυνησία έχει βοηθήσει το Εναχντα διότι η ομάδα έχει καταφέρει να εμφανίζεται ως ημετριοπαθής εναλλακτική των οργανώσεων των Σαλαφιστών, οι περισσότερες εκ των οποίων είτε είναι ομάδες εκδικητών είτε εμπλέκονται στον ένοπλο αγώνα.
Αυτό διαφέρει πολύ από την Αίγυπτο, όπου το μεγαλύτερο κίνημα Σαλαφιστών, το Χιζμπ αλ-Νουρ έχει ταχθεί κατά της Αδελφότητας και έχει συνταχθεί με τους μη-ισλαμιστές αντιπάλους της. Επιπλέον, σε αντίθεση με την Αίγυπτο, ο στρατός της Τυνησίας ούτε έχει ιστορικό ελέγχου των πολιτικών ενεργειών, ούτε όμως έχει την ικανότητα να το πράξει. Έτσι, ακόμα και αν οι προσπάθειες για δημιουργία μιας τυνησιακής εκδοχής του κινήματος Ταμαρόντ –το οποίο βοήθησε στην ανατροπή της κυβέρνησης Μόρσι- αποκτήσει δυναμική, δεν υπάρχει κάποια ανώτερη δύναμη τέτοια ώστε το κίνημα να μπορέσει να στραφεί σε αυτήν για να εκπληρώσει τις επιθυμίες του. Το γεγονός ότι ο κοσμικός πρόεδρος της Τυνησίας, Μονσέφ Μαρζουκί, καταδίκασε τον αιγυπτιακό στρατό για την βίαιη απομάκρυνση του Μόρσι από την εξουσία, δείχνει πόσο διαφορετική είναι η κατάσταση που επικρατεί στην Τυνησία από αυτήν της Αιγύπτου.
Στη δυτική πλευρά της Βόρειας Αφρικής, στο Μαρόκο, την κυβέρνηση της οποίας ηγούνται οι ισλαμιστές,είναι το λιγότερο πιθανό να επηρεαστεί από την πτώση της Αδελφότητας. Πρώτον, η μοναρχία του Μαρόκο προσφάτως ανάγκασε τους εταίρους του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης να συμφιλιωθούν με το κίνημα προκειμένου να αποτρέψουν μια κατάρρευση του κυβερνητικού συνασπισμού, που σχηματίστηκε λίγο μετά το ξέσπασμα της Αραβικής Άνοιξης. Δεύτερον, το κράτος αυτό της Βόρειας Αφρικής ανησυχεί για το πιο σκληροπυρηνικό ισλαμιστικό κίνημα, το αλ Αντλ ουα αλ Ιχσαν, το οποίο απορρίπτει τη μοναρχία και έχει αξιοπρόσεκτη υποστήριξη στη χώρα.
Τέλος, υπάρχει ένα έντονο Σαλαφιστική και τζιχαντιστικη ρεύμα εντός της χώρας, που συντηρεί την αξία του κυβερνώντος ισλαμιστικού κόμματος για την μοναρχία.

Σαλαφιστές, Τζιχαντιστές και το πολιτικό κατεστημένο

Η Αραβική Άνοιξη έφερε στο προσκήνιο μια σειρά υπερσυντηρητικών ισλαμιστικών δυνάμεων που μέχρι τώρα απορρίπτουν τη δημοκρατία ως αντι-ισλαμιστική. Οι περισσότερες από αυτές είναιΣαλαφιστικές και ορισμένες πρώην τζιχαντιστικές. Ορισμένες από αυτές τις ακραίες ισλαμιστικές δυνάμεις είναι πιθανό να δουν τη «μοίρα» της Αιγυπτιακής Μουσουλμανικής Αδελφότητας και να αποθαρρυνθούν –το λιγότερο- από την κυρίαρχη πολιτική. Εάν η Αδελφότητα, που είναι πολύ πιο ήπια από αυτούς, δεν έγινε ανεκτή και εκδιώχθηκε με στρατιωτικό πραξικόπημα, τότε αυτές οι ομάδες πρέπει να εξετάσουν τις προοπτικές τους, δεδομένου ότι έχουν μια πιο αυστηρή άποψη για την Σαρία.
Βέβαια, δεν θα στραφούν αυτομάτως στην ένοπλη σύγκρουση όλες αυτές οι ομάδες. Για παράδειγμα, το κόμμα αλ-Νουρ της Αιγύπτου, που είναι πιο συντηρητικό από την Αδελφότητα, συμμαχεί με τους μη-ισλαμιστές κατά της Αδελφότητας. Αυτό έχει να κάνει εν μέρει με την επιθυμία του αλ-Νουρ να αντικαταστήσει την Αδελφότητα ως το κυριότερο ισλαμιστικό κίνημα της Αιγύπτου. Όμως, το αλ-Νουρ είναι επίσης μια μοναδική περίπτωση από την άποψη ότι είναι το πολιτικό σκέλος του αλ-Νταουα αλ-Σαλαφιγια, που, μέχρι τις πρώτες ημέρες της εξέγερσης κατά του Μουμπάρακ, ήταν μια απολιτική ομάδα. Μάλιστα, είχε ταχθεί κατά των διαδηλώσεων κατά του Μουμπάρακ από την αρχή και έτσι είναι απίθανο να καταφύγει σε ακραία μέτρα λόγω της εμπειρίας της Αδελφότητας.
Όμως, υπάρχουν πολλοί άλλοι Σαλαφιστές και πρώην τζιχαντιστές που μπορεί να αναμένεται ότι θα αποφασίσουν πως η συμμετοχή στην δημοκρατική πολιτική δεν... αποδίδει. Αυτό δεν ισχύει απαραίτητα για ολόκληρες ομάδες, όπως είναι οι διάφορες φράξιες των Σαλαφιστών ή οι δυο πρώην τζιχαντιστικές στρατιωτικές μονάδες, Τζαμά αλ Ισλαμίγια και Ταντχιμ αλ Τζιχάντ. Οι δυο αυτές ομάδες αποκήρυξαν τη βία χρόνια πριν το ξέσπασμα της Αραβικής Άνοιξης, ακόμα και πριν τις επιθέσεις της 11η Σεπτεμβρίου. Όμως, στοιχεία εντός των ομάδων αυτών θα μπορούσαν να επιστρέψουν στους «παλιούς τρόπους».
Αλλού στην περιοχή, όπως για παράδειγμα στη Λιβύη, τη Γάζα και την Υεμένη, υπάρχουν ένοπλες ομάδες –πολλές από τις οποίες αποτελούνται από ακραίους ισλαμιστές και δεν είναι προσηλωμένες ούτε στον ένοπλο αγώνα αλλά ούτε και στην δημοκρατική πολιτική. Αυτές οι ομάδες έχουν ήδη την εντύπωση ότι μπορούν να κερδίσουν περισσότερα με τις σφαίρες παρά με τις κάλπες. Η κατάρρευση του Μόρσι θα ενισχύσει τις απόψεις τους.

Οι προσπάθειες για τον περιορισμό των σημερινών τζιχαντιστών

Η πτώση του Μόρσι θα έχει την μεγαλύτερη επίπτωση στις ενεργές δυνάμεις των τζιχαντιστών. Σε αυτές περιλαμβάνονται πολλές ομάδες ανταρτών στη Συρία, οι Ταλιμπάν του Αφγανιστάν και ομάδες που είναι αποφασισμένες να επωφεληθούν από το ήδη αδύναμο πακιστανικό κράτος. Ορισμένες ομάδες, όπως οι Ταλιμπάν του Αφγανιστάν, «φλερτάρουν» με το πολιτικό κατεστημένο. Άλλοι, όπως οι ομάδες των τζιχαντιστών της Συρίας, αντιλαμβάνονται ότι κάποια στιγμή θα πρέπει να αποφασίσουν εάν θα συμμετέχουν στη δημοκρατία. Εάν η Αδελφότητα, παρά την πολιτική μηχανή της, δεν κατάφερε να επιβιώσει της διαδικασίας αυτής, τότε θα υποθέσουν ότι δεν έχουν καμία πιθανότητα και έτσι θα πρέπει να συνεχίσουν να ακολουθούν τους τζιχαντιστικούς τρόπους.
Στην περίπτωση των τζιχαντιστών της Συρίας, αυτό δεν αποτελεί θέμα που πρέπει να διευθετηθεί άμεσα. Πρέπει ακόμα να πετύχουν τον άμεσο στόχο τους που είναι η ανατροπή του καθεστώτος της Συρίας. Για τους Ταλιμπάν του Αφγανιστάν, όμως, αποτελεί ένα ζήτημα πολύ πιο επείγον, δεδομένου ότι εμπλέκονται σε διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ αναφορικά με τον μετά-ΝΑΤΟ επιμερισμό της εξουσίας.
Όμως γνωρίζουν επίσης ότι οι επίγειες δυνάμεις της Δύσης θα φύγουν από το Αφγανιστάν του χρόνου, και το «δημοκρατικό» Αφγανικό κράτος βρίσκεται σε μια μεταβατική περίοδο. Επιπλέον, δεν έχουν τόση εμπειρία στην πολιτική και είναι πιο συνηθισμένοι στον ένοπλο αγώνα. Εάν η πιο έμπειρη Αδελφότητα δεν μπόρεσε να αντέξει περισσότερο από έναν χρόνο, τότε πιθανότατα θεωρούν ότι θα επωφεληθούν από την συνέχιση του ένοπλου αγώνα τους και από την χρήση του ως «μοχλού» για να αποκτήσουν ένα μεγαλύτερο μερίδιο στο μετά-ΝΑΤΟ Αφγανικό κράτος.
Για τις πολύ πιο ακραίες και αντάρτικες ισλαμιστικές δυνάμεις στο Πακιστάν, η τύχη της Αδελφότητας ενισχύει την υπάρχουσα άποψή τους ότι η δημοκρατία είναι μη-Ισλαμιστική και επιρρεπής στην χειραγώγηση από το στρατιωτικό κατεστημένο. Επιπλέον, τα ισλαμιστικά πολιτικά κόμματα στην πραγματικότητα δεν κατάφεραν ποτέ να πετύχουν στην συνταγματική πολιτική.
Είναι προφανές ότι το στρατιωτικό πραξικόπημα στην Αίγυπτο δεν αποτελεί καλό οιωνό για τις διεθνείς προσπάθειες να γίνουν πιο μετριοπαθείς οι ακραίοι ισλαμιστές.
Ωστόσο, εξυπηρετεί τα συμφέροντα των αραβικών μοναρχιών, ιδιαίτερα των χωρών που απαρτίζουν το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου (και ιδιαίτερα της Σαουδικής Αραβίας), τα περισσότερα από τα οποία θεωρούν ότι ισλαμιστικές δυνάμεις όπως η Αδελφότητα αποτελούν πρόβλημα για τη νομιμότητά τους. Η πτώση της κυβέρνησης Μόρσι τους έχει δώσει λόγο για πανηγυρισμό, διότι τα πολιτικά ιδανικά της Αδελφότητας είναι αντίθετα από τα πολιτικά συμφέροντα. Ωστόσο, η πρόκληση παραμένει για τα δημοκρατικά καθεστώτα που πρέπει να αντιμετωπίσουν ισλαμιστές, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν ένα γεωπολιτικό πρόβλημα (έστω και αν είναι πρόβλημα εξωτερικής πολιτικής) για τα κράτη που κυβερνώνται από δυναστείες.

http://www.euro2day.gr/specials/topics/article/1115279/fotia-sto-islamiko-kinhma-vazei-h-aigyptos.html