Τσόμσκι: Η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ είναι εξεγερτική αντίδραση στις καταστροφικές πολιτικές της τρόικας

Δήλωση για το αποτέλεσμα των ελληνικών εκλογών και τη νίκη του ΣΥΡΙΖΑ έκανε στο Κόκκινο ο σπουδαίος αμερικάνος φιλόσοφος, συγγραφέας και καθηγητής γλωσσολογίας, Νόαμ Τσόμσκι:  «Η νίκη του Συριζα είναι, πιστεύω, μια εξεγερτική λαϊκή αντίδραση στις άγριες και καταστροφικές πολιτικές που έχουν επιβληθεί στην Ελλάδα από την Τρόικα, μια από πολλές παρόμοιες αντιδράσεις στην Ευρώπη, και μέχρι στιγμής αυτή που πρωταγωνιστεί. Θα υπάρξουν πολλά και πολύ σοβαρά εμπόδια στην προσπάθεια να εφαρμοστούν υγιείς και ανθρώπινες πολιτικές» ανέφερε ο γνωστό διανοητής. «Η επιτυχία δεν θα είναι μόνο νίκη για την Ελλάδα αλλά και για πολλούς άλλους που υπόκεινται στην επίθεση του νεοφιλελευθερισμού στον παγκόσμιο πληθυσμό, επίθεση που παίρνει πολλές μορφές» ανέφερε ο Νόαμ Τσόμσκι. Πηγή: stokokkino.gr, Το Ποντίκι Web

Διαβάστε περισσότερα ...

Διανοούμενοι cool και κούληδες

Γιώργος Ι. Αλλαμανής Κάλλιο κούλης στην παλιά Κίνα παρά διανοούμενος στην Ελλάδα» έγραφε ο Νίκος Δήμου στην εξαιρετική συλλογή αφορισμών «Η δυστυχία του να είσαι Έλληνας» (1976). Πέρασαν γύρω στα 40 χρόνια από τότε. Η ορμή του συγγραφέα βούλιαξε στον αβασάνιστο θαυμασμό του για την Ευρώπη και στη νεοφιλελεύθερη ρητορεία τύπου «Δράση» - Μάνος - Τζήμερος - κι όποιος αντέξει. Η παρομοίωση των διανοουμένων άλλων εποχών με κούληδες, ρακένδυτους αχθοφόρους στα λιμάνια της Άπω Ανατολής, δηλαδή με στοχαστές που λύγισαν οι πλάτες τους απ’ το βάρος της λογικής σκέψης και της υπεύθυνης πρότασης, δεν πολυστέκει πια. Τουλάχιστον δεν ταιριάζει σε διανοούμενους όπως οι 58 (αυτοχαρακτηρισθέντες ως) προσωπικότητες που υπέγραψαν την πρόσφατη «Έκκληση - Πρόσκληση σε Ιδρυτική Συνέλευση για μια Δημοκρατική Προοδευτική Παράταξη». Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται και έξι καλλιτέχνες: τρεις συγγραφείς, ένας ηθοποιός, ένας τραγουδοποιός κι ένας σκηνοθέτης του σινεμά. Σεβαστή η διαδρομή του καθενός. Απολύτως σεβαστή και η αγωνία του για τον τόπο. Όμως τα παρακάλια για νεκρανάσταση ενός υπερ-ΠΑΣΟΚ του 21ου αιώνα με ολίγη από ΔΗΜΑΡ και ολίγιστη από οικολογία και συλλογικότητες πάσχει λογικά, πολιτικά και, αν μου επιτρέπετε, ηθικά. Λογικά πάσχει γιατί ξαναβγάζει από το ψυγείο το μουχλιασμένο φαγητό των περασμένων δεκαετιών, του ρίχνει το καρύκευμα της αυτοκριτικής (όχι πολύ, μη γίνει λύσσα) και το σερβίρει ξαναζεσταμένο σε πιάτο νυσταλέα βαρετού πανεπιστημιακού λόγου. Με αυθαιρεσίες («η εποχή των μνημονίων φαίνεται να φτάνει στο τέλος της») και με κοινοτοπίες («αλλαγή του κράτους και του παραγωγικού μοντέλου»). Πολιτικά πάσχει γιατί απευθύνεται στο ίδιο (διε)φθαρμένο πολιτικό προσωπικό που υπηρέτησε ή ακόμη υπηρετεί τον μνημονιακό παραλογισμό των ξένων δανειστών, ζητώντας του να γίνει ο Μανωλιός που βάζει αλλιώς το δύσοσμο λερωμένο βρακί του – με bonus μία δωρεάν έκκληση για «νέα πρόσωπα». Αλλά, κυρίως, πάσχει ηθικά. Γιατί ενώ αναγνωρίζει «τα λάθη της συνταγής που δόθηκε για τη θεραπεία», δεν βρίσκει ούτε μισή κουβέντα να πει για καταγγελία, αποτίναξη ή έστω επαναδιαπραγμάτευση της συνταγής, των δεσμών που υπογράφηκαν και εφαρμόζονται εις βάρος του λαού, εν μέσω ερειπίων, αυτοκτονιών, πράξεων νομοθετικού περιεχομένου, επιστρατεύσεων, άθλιων λουκέτων τύπου ΕΡΤ και χυδαίας μιντιακής προπαγάνδας. Διανοούμενοι cool και κούληδες. Cool, γιατί νομίζουν ότι βρήκαν τη λύση σε συνασπισμούς όπως η (ιστορικά ξεπερασμένη και στην Ιταλία) «Ελιά». Κούληδες, γιατί βάζουν πλάτη στο πιο βάρβαρο ξεχαρβάλωμα της κοινωνίας – αν, τελικά, τους πάρει στα σοβαρά κανείς άλλος εκτός απ’ τον αρχηγό του ΠΑΣΟΚ. Ας μιλήσει ο Καββαδίας: «Θολό νερό και μίλια τέσσερα το ρέμα / οι κούληδες τρώνε σκυφτοί ρύζι με κάρι / ο καπετάνιος μας κοιτάζει το φεγγάρι / που ’ναι θολό και κατακόκκινο σαν αίμα» («Cambay’s water»). Όποιος θέλει να φάει σκυφτός, το ρύζι με κάρι έχει σερβιριστεί από το 2010. Ας βιαστεί, γιατί θα ξαναπιάσει αμέσως χαμάλικη δουλειά. Τα πλοία έχουν γεμάτα τα αμπάρια με τόνους επιτυχημένων σεναρίων για την έρημη χώρα. http://www.topontiki.gr/article/59948/Dianooumenoi-cool-kai-koulides

Διαβάστε περισσότερα ...

Νόαμ Τσόμσκι: Οι ΗΠΑ οδηγούν την κούρσα προς την καταστροφή

Εκκληση για αλλαγή πορείας από τον κορυφαίο αμερικανό διανοητή

Τον κώδωνα του κινδύνου για τις καταστροφικές συνέπειες της αμερικανικής ενεργειακής και περιβαλλοντικής πολιτικής τόσο για τον Πλανήτη Γη, όσο και την ίδια την επιβίωση του ανθρώπου, κρούει σε ένα από τα γνωστά καταγγελτικά άρθρα του, το οποίο αναδημοσιεύεται στην ηλεκτρονική έκδοση του βρετανικού Guardian, σε μία περίοδο έντονων γεωστρατηγικών και πολιτικοοικονομικών ανακατατάξεων, ο Νόαμ Τσόμσκι.

Ο πολιτικός στοχαστής, εμβληματική φυσιογνωμία στον χώρο της αριστερής διανόησης, επιχειρεί, όπως άλλωστε το συνηθίζει, μία άλλη «ανάγνωση» των γεγονότων φωτίζοντας, μεταξύ άλλων, άγνωστες πτυχές της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ- κυρίως σε σχέση με τον, κατά Τζορτζ Μπους «άξονα του κακού» (Ιράν, Βόρεια Κορέα)- οι οποίες έχουν παρουσιαστεί και αναλυθεί ελάχιστα, αν όχι καθόλου, από τον «συμβατικό», δυτικό Τύπο.

«Τι θα φέρει άραγε το μέλλον;», διερωτάται ο Τσόμσκι. «Μία λογική προσέγγιση θα ήταν να προσπαθήσει να δει κανείς το ανθρώπινο είδος «απ’ έξω». Φανταστείτε λοιπόν ότι είστε ένας εξωγήινος παρατηρητής», υποθέτει ο αμερικανός διανοητής και Καθηγητής Γλωσσολογίας στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ), «ο οποίος προσπαθεί να κατανοήσει τί συμβαίνει εδώ ή μπορείτε το ίδιο να φανταστείτε ότι είστε ένας ιστορικός σε εκατό χρόνια από σήμερα- αν και η υπόθεση ότι θα υπάρχουν ιστορικοί σε εκατό χρόνια από σήμερα δεν είναι προφανής- και κοιτάτε εκ των υστέρων αυτά που διαδραματίζονται σήμερα». «Θα δείτε κάτι εξαιρετικά αξιοσημείωτο» λέει ο Τσόμσκι. Τι είναι αυτό; Οτι, «για πρώτη φορά το ανθρώπινο είδος έχει την καθαρή δυνατότητα να αυτοκαταστραφεί».

«(Η συγκεκριμένη δυνατότητα) ήταν πραγματικότητα ήδη από το 1945», υποστηρίζει ο Τσόμσκι, «σήμερα όμως», όπως επισημαίνει, «είναι πλέον αποδεκτό ότι βρίσκονται σε εξέλιξη πολλές μακροπρόθεσμες διαδικασίες, όπως η καταστροφή του περιβάλλοντος, οι οποίες οδηγούν προς την ίδια κατεύθυνση: αν όχι την ολική, τουλάχιστον την καταστροφή της δυνατότητας μιας αξιοπρεπούς διαβίωσης». 

Οι διαδικασίες της παγκοσμιοποίησης (globalization) και της αλληλεπίδρασης (interaction) έχουν φέρει στο προσκήνιο τον κίνδυνο εκδήλωσης πανδημιών, ενώ «είναι σε εξέλιξη διαδικασίες και έχουν οικοδομηθεί θεσμοί, όπως τα πυρηνικά οπλικά συστήματα που θα μπορούσαν να επιφέρουν ισχυρό πλήγμα, αν όχι να τερματίσουν, μία οργανωμένη ζωή».

«Μόνο οι αναπτυσσόμενες κοινωνίες προσπαθούν να κάνουν κάτι»

«Το ερώτημα είναι: τι κάνουν οι άνθρωποι», διερωτάται ο Τσόμσκι. «Οι αντιδράσεις» για τα εν λόγω προβλήματα, τόσο ορατά που, «πρέπει να κάνει κανείς προσπάθεια για να μην τα δει», όπως υποστηρίζει ο στοχαστής, «ποικίλουν». «Υπάρχουν αυτοί που προσπαθούν σκληρά να κάνουν κάτι γι’ αυτές τις απειλές και άλλοι που προβαίνουν σε ενέργειες για την κλιμάκωσή τους». Το περίεργο είναι, όπως θα διαπίστωνε, κατά τον Τσόμσκι, και αυτός ο εξωγήινος παρατηρητής ή ο ιστορικός του μέλλοντος των τεκτενομένων σήμερα, ότι «αυτές που προσπαθούν να περιορίσουν τις απειλές ή να τις ξεπεράσουν είναι οι λιγότερο αναπτυγμένες κοινωνίες». 

«Για την ακρίβεια, σήμερα διαδραματίζονται σε όλον τον κόσμο, την Αυστραλία, την Ινδία, τη Λατινική Αμερική, μάχες, σε ορισμένες περιπτώσεις και πόλεμοι», γράφει ο Τσόμσκι, αναφερόμενος στους αγώνες που δίνονται σε καθημερινή βάση κατά της περιβαλλοντικής καταστροφής. «Στην Ινδία διεξάγεται τεράστιος πόλεμος κατά της άμεσης καταστροφής τους περιβάλλοντος, με τις τοπικές κοινωνίες να προσπαθούν να εμποδίσουν την επιζήμια τόσο εκεί όσο και σε γενικότερο επίπεδο, εξόρυξη πρώτων υλών...». Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, όπως επισημαίνει ο Τσόμσκι, ότι οι μεγαλύτερες αντιδράσεις κατά της περιβαλλοντικής καταστροφής εκδηλώνονται σε χώρες με σημαντικό ποσοστό αυτοχθόνων, όπως η Βολιβία, όπου οι «φωνές» κατά του φαινομένου του θερμοκηπίου είναι πιο έντονες απ’ οπουδήποτε αλλού και το Σύνταγμα προστατεύει «τα δικαιώματα της φύσης (sic)».

«Ο Ισημερινός εξάλλου, ο οποίος διαθέτει και αυτός μεγάλο αριθμό αυτοχθόνων, είναι η μόνη πετρελαιοπαραγωγός χώρα που γνωρίζω», επισημαίνει ο Τσόμσκι, «όπου η κυβέρνηση ζητάει οικονομική ενίσχυση προκειμένου να κρατήσει αυτό το πετρέλαιο στο έδαφος, όπου είναι η θέση του, αντί να το επεξεργάζεται και να το εξάγει».

Ο διεθνής Τύπος και ο... γραφικός Τσάβες 

Αλλά και ο εκλιπών πρόεδρος της Βενεζουέλας Ούγκο Τσάβες, συχνά περίγελως αλλά και αντικείμενο μίσος για πολλούς στη «Δύση», είχε διατυπώσει αντίστοιχες προτάσεις. Ο Τσάβες είχε συγκεντρώσει ειρωνικότατα σχόλια, λίγα χρόνια πριν όταν στο πλαίσιο Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ είχε αποκαλέσει τον Τζορτζ Μπους «διάβολο». Τότε επίσης, ο πρόεδρος «μιας από τις μεγαλύτερες πετρελαιαγωγούς χώρες του κόσμου...για την οποία το πετρέλαιο αποτελεί σχεδόν ολόκληρο το ΑΕΠ της», είχε εκφωνήσει μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ομιλία, στην οποία ζητούσε από τις άλλες μεγάλες χώρες του πετρελαϊκού τομέα, να καθίσουν και να σχεδιάσουν από κοινού λύσεις με στόχο να περιοριστεί η κατανάλωση υδρογονανθράκων. Ο Τσάβες άλλωστε, όπως θυμίζει ο Τσόμσκι, «είχε και ινδιάνικη καταγωγή». «Αντίθετα ωστόσο με τα αστεία πράγματα που έκανε, αυτή η πλευρά των ενεργειών του στη συγκεκριμένη Γ.Σ. του ΟΗΕ δεν καλύφθηκε ποτέ από τα ΜΜΕ», επισημαίνει ο Τσόμσκι.

«Στο ένα άκρο λοιπόν βρίσκονται οι αυτόχθονες και οι κοινωνίες διάφορων φυλών, που προσπαθούν να εμποδίσουν την κούρσα προς την καταστροφή...και στο άλλο οι πλουσιότερες και ισχυρότερες κοινωνίες όπως οι ΗΠΑ και ο Καναδάς, που διαγκωνίζονται τρέχοντας στο φουλ για την καταστροφή του περιβάλλοντος».

ΗΠΑ: Καμία πολιτική για τον περιορισμό των υδρογονανθράκων

Στις ΗΠΑ, τα πολιτικά κόμματα, ο πρόεδρος Ομπάμα, ο εγχώριος και διεθνής Τύπος, χαιρετίζουν τις εξαγγελίες για «έναν αιώνα ενεργειακής ανεξαρτησίας», κάτι που ουσιαστικά σημαίνει ότι δεν θα γίνει τίποτα για τον περιορισμό της χρήσης υδρογονανθράκων, ξεχνώντας, ότι «η πιο πλούσια και ισχυρή χώρα στην παγκόσμια ιστορία, είναι η μοναδική από άλλες 100 περίπου χώρες που δεν διαθέτει εθνική πολιτική για τον περιορισμό των υδρογονανθράκων, ούτε καν στόχους για τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας». Παρά τις ανησυχίες του μέσου αμερικανού για περιβαλλοντικά θέματα,«τα επιχειρηματικά συμφέροντα είναι πολύ ισχυρά όσον αφορά τη χάραξη της πολιτικής, με αποτέλεσμα να υπάρχει χάσμα μεταξύ κοινής γνώμης και πολιτικής σε πολλά ζητήματα», επισημαίνει ο Τσόμσκι.

Η πυρηνική απειλή

«Το άλλο ζήτημα», υπογραμμίζει ο διανοητής, «είναι (ο κίνδυνος) ενός πυρηνικού πολέμου».«Είναι γνωστός εδώ και καιρό, και, σε περίπτωση που υπάρξει χτύπημα από μεγάλη δύναμη, ακόμα και χωρίς ανταπόδοση, οι κλιματολογικές συνθήκες που θα επικρατούσαν θα ήταν αρκετές για να καταστρέψουν τον πολιτισμό».

«Παράλογη» η κρίση των πυραύλων της Κούβας 

«Πριν από λίγο καιρό ήταν η επέτειος των 50 ετών από την κρίση των πυραύλων της Κούβας, την οποία ο ιστορικός και σύμβουλος του προέδρου των ΗΠΑ Τζον Φ. Κένεντι, Αρθουρ Σλέσινγκερ χαρακτήρισε ως την “πιο επικίνδυνη στιγμή της ανθρωπότητα”». Φαίνεται, ωστόσο, ότι οι χειρότερες πλευρές αυτής της κρίσης «δεν μας δίδαξαν το μάθημά μας», υποστηρίζει ο Τσόμσκι. «Τα γεγονότα της πυραυλικής κρίσης του Οκτωβρίου του 1962 ωραιοποιήθηκαν για να παρουσιαστούν ως πράξεις θάρρους και περίσκεψης. Η αλήθεια είναι ότι το όλο επεισόδιο είναι σχεδόν παράλογο», γράφει ο Τσόμσκι.

«Υπήρξε μία στιγμή κατά την οποία η κρίση έφθανε στο απόγειό της, όταν ο πρωθυπουργός της ΕΣΣΔ Νικίκτα Χρουστσόφ έγραψε στον Κένεντι προτείνοντας την επίλυσή της μέσω μιας δημόσιας ανακοίνωσης για την απόσυρση των ρωσικών πυραύλων από την Κούβα και των αμερικανικών πυραύλων από την Τουρκία». «Για την ακρίβεια ο Κένεντι δεν γνώριζε καν εκείνον τον καιρό ότι οι ΗΠΑ είχαν πυραύλους στην Τουρκία», επισημαίνει ο Τσόμσκι.«Οπως και να ‘χει, βρίσκονταν ήδη σε διαδικασία απόσυρσης, γιατί είχαν αντικατασταθεί από τα ακόμα φονικότερα πυρηνικά υποβρύχια Polaris, τα οποία ήταν άτρωτα». «Αυτή ήταν λοιπόν η πρόταση. Ο Κένεντι και οι σύμβουλοί του την εξέτασαν. Και την απέρριψαν. Εκείνη την περίοδο, ο ίδιος ο Κένεντι εκτιμούσε ότι οι πιθανότητες ενός πυρηνικού πολέμου ανέρχονταν στο τρία προς μισό. Ο Κένεντι λοιπόν ήταν πρόθυμος να αποδεχθεί ένα εξαιρετικά υψηλό ρίσκο μαζικής καταστροφής προκειμένου να περιχαρακώσει την αρχή ότι εμείς- και μόνον εμείς- έχουμε το δικαίωμα (της εγκατάστασης) αμυντικών πυραύλων εκτός των συνόρων μας, για την ακρίβεια, οπουδήποτε επιθυμούμε, ανεξαρτήτως κινδύνου για τους άλλους, αλλά και για εμάς τους ίδιους, αν τα πράγματα πήγαιναν στραβά. Εμείς έχουμε αυτό το δικαίωμα. Κανένας άλλος δεν το έχει».

«Ο Κένεντι ωστόσο», συνεχίζει ο Τσόμσκι, «αποδέχθηκε μία μυστική συμφωνία για την απόσυρση των πυραύλων ( που οι ΗΠΑ ήδη απέσυραν) με την προϋπόθεση ότι δεν θα ανακοινωνόταν ποτέ δημοσίως. Ο Χρουστσόφ, εν ολίγοις, θα έπρεπε να αποσύρει ανοιχτά τους ρωσικούς πυραύλους, την ώρα που οι ΗΠΑ θα απέσυραν μυστικά τους δικούς τους, παρωχημένης τεχνολογίας. Με άλλα λόγια, ο Χρουστσόφ έπρεπε να ταπεινωθεί και ο Κένεντι να διατηρήσει το «ίματζ» του σκληρού. Γι’ αυτές τις αποφάσεις του συγκεντρώνει επαίνους περί (επίδειξης) κουράγιου, ψυχραιμίας κλπ. Καμία αναφορά ωστόσο δεν γίνεται στον τρόμο (που προκαλούν) οι αποφάσεις του», γράφει ο Τσόμσκι.

«Εμείς μπορούμε να κάνουμε ό,τι θέλουμε»

«Και για να προσθέσουμε και κάτι άλλο», συνεχίζει, «λίγους μήνες πριν το ξέσπασμα της κρίσης, οι ΗΠΑ είχαν στείλει πυραύλους με πυρηνικές κεφαλές στην Οκινάουα. Οι τελευταίοι είχαν στόχο την Κίνα, σε μία περίοδο μεγάλης περιφερειακής έντασης». 

«Και, λοιπόν, ποιος νοιάζεται; Εμεις έχουμε το δικαίωμα να κάνουμε ό,τι θέλουμε στον κόσμο. Αυτό ήταν ένα από τα, σκοτεινά μάθημα από εκείνη την εποχή. Υπήρχαν ωστόσο και άλλα που θα ακολουθούσαν».

Ο Κίσινγκερ, ο Ρέιγκαν, η Βόρεια Κορέα και το Ιράν 

«Δέκα χρόνια μετά, το 1973», συνεχίζει ο Τσόμσκι, «ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Χένρι Κίσινγκερ, σήμανε πυρηνικό συναγερμό σε υψηλότατο επίπεδο. Ηταν ο δικός του τρόπος να προεδιοποιήσει τους Ρώσους να μην ανακατεύονται στον διεξαγώμενο ισραηλο-παλαιστινιακό πόλεμο και, ιδιαιτέρως, να μην ανακατευτούν, αφότου αυτός είχε πληροφορήσει τους ισραηλινούς ότι μπορούσαν να παραβιάσουν την εκκεχειρία που ΗΠΑ και Ρωσία είχαν μόλις συμφωνήσει. Ευτυχώς, τίποτε δεν συνέβη».

Οι ΗΠΑ ωσόσο συνέχισαν την ίδια πολιτική. «Δέκα χρόνια αργότερα», γράφει ο Τσόμσκι, «ο πρόεδρος Ρόναλντ Ρέιγκαν βρισκόταν στην εξουσία. Λίγο καιρό μετά την είσοδό του στον Λευκό Οίκο, αυτός και οι σύμβουλοί του, έβαλαν την αμερικανική πολεμική αεροπορία να εισέλθει στον ρωσικό εναέριο χώρο σε μία προσπάθεια να εκμαιεύσει πληροφορίες για τα ρωσικά συστήματα προειδοποίησης (Επιχείρηση Able Archer). Επρόκειτο ουσιαστικώς για ψεύτικες επιθέσεις. Οι Ρώσοι δεν ήταν σίγουροι, κάποιοι υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι φοβούνταν ότι ήταν ένα βήμα προς ένα πραγματικό χτύπημα. Ευτυχώς, δεν αντέδρασαν- παρά τρίχα».

Ιράν και Βόρεια Κορέα

«Και η ιστορία συνεχίζεται», γράφει ο Τσόμσκι. «Σήμερα, το πυρηνικό ζήτημα φιλοξενείται σταθερά στα πρωτοσέλιδα, στην περίπτωση της Βόρειας Κορέας και του Ιράν». «Υπάρχουν τρόποι χειρισμού αυτών των κρίσεων», επισημαίνει ο Τσόμσκι. «Μπορεί να μην έχουν αποτέλεσμα, αλλά θα μπορούσε τουλάχιστον να προσπαθήσει κάποιος. Ωστόσο, ούτε καν τους σκέφτεται κανείς, ούτε καν αναφέρονται», όπως λέει.

«Πάρτε την περίπτωση του Ιράν, το οποίο θεωρείται στη Δύση- όχι στον αραβικό κόσμο, ούτε στην Ασία», όπως επισημαίνει ο Τσόμσκι, «η μεγαλύτερη απειλή για την παγκόσμια ειρήνη... και αποτελεί, για λόγους που δεν θα αναλυθούν εδώ, εμμονή». 

Ο Ομπάμα ακυρώνει διεθνή διάσκεψη για το Ιράν

«Υπάρχουν τρόποι να αντιμετωπίσει κανείς την- υποτιθέμενη- μεγαλύτερη απειλή για την παγκόσμια ειρήνη;», διερωτάται ο Τσόμσκι. Μία λογική πρόταση διατυπώθηκε, όπως επισημαίνει, πριν λίγους μήνες, κατά τη διάρκεια σύσκεψης των αδεσμεύτων χωρών στην Τεχεράνη. Επρόκειτο ουσιαστικά για μία πρόταση που υπάρχει εδώ και δεκαετίες, η οποία υποστηρίζεται κυρίως από την Αίγυπτο, ενώ έχει λάβει την έγκριση της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, και αφορά στην δημιουργία μίας ζώνης ελεύθερης από πυρηνικά στην πειροχή.

«Τον περασμένο Δεκέμβριο, επρόκειτο να πραγματοποιηθει, υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, διεθνής διάσκεψη στη Φινλανδία, με αντικείμενο σχέδια προς αυτήν την κατεύθυνση. Τι συνέβη; Δεν θα το διαβάσετε στις εφημερίδες, γιατί δεν αναφέρθηκε ποτέ, μόνο σε εξειδικευμένα περιοδικά για ειδικούς», γράφει ο Τσόμσκι. «Στις αρχές Νοεμβρίου, το Ιράν συμφώνησε να παραστεί στη διάσκεψη. Λίγες μέρες αργότερα, ο Ομπάμα ακύρωσε τη σύνοδο, υποστηρίζοντας ότι δεν ήταν η κατάλληλη ώρα να γίνει. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέδωσε ανακοίνωση για την πραγματοποίησή της, όπως και τα αραβικά κράτη. Κανένα αποτέλεσμα. Θα προχωρήσουμε λοιπόν σε ακόμα πιο αυστηρές κυρώσεις κατά του ιρανικού λαού- οι οποίες δεν πλήττουν το καθεστώς», επισημαίνει ο Τσόμσκι, διερωτώμενος, «ποιος ξέρει άραγε τι θα γίνει;»

Η «λογική» της «παράλογης» Βόρειας ΚορέαςΤο ίδιο συμβαίνει και με τη Βόρεια Κορέα, η οποία, «μπορεί να είναι η πιο παράλογη χώρα στον κόσμο», κατά τον Τσόμσκι, αλλά έχει τους λόγους της, αν προσπαθήσει κανείς να μπει στη λογική της. «Φανταστείτε τι σήμαινε στα χρόνια του κορεατικού πολέμου στις αρχές του 1950 για κάποιον να καταστραφεί εντελώς η χώρα του από μία τεράστια υπερδύναμη, η οποία επιπλέον καυχιόταν γι’ αυτά που έκανε. Φανταστείτε τί αποτύπωμα θα άφηνε μία αντίστοιχη κατάσταση (σε μας)», επισημαίνει ο Τσόμσκι, «θυμίζοντας» ότι όταν είχαν ήδη καταστραφεί όλα στη Βόρεια Κορέα, εστάλησαν οι δυνάμεις της αεροπορίας να καταστρέψουν επιπλέον τα φράγματα της υδατοδότησής της με συνέπεια την καταστροφή των ορυζώνων και τη λιμοκτονία του πληθυσμού, κίνηση που, «ειρήσθω εν παρόδω», όπως τονίζει, «αποτελεί έγκλημα πολέμου, για το οποίο κάποιοι κρεμάστηκαν στην Νυρεμβέργη».

Η πρόσφατη ιστορία- Κλίντον και Μπους

«Ας επιστρέψουμε στο παρόν, και σε μία» λέει ο Τσόμσκι, «ενδιαφέρουσα πρόσφατη ιστορία». «Το 1993, το Ισραήλ και η Βόρεια Κορέα προσανατολίζονταν προς συμφωνία κατά την οποία η Βόρεια Κορέα θα σταματούσε να στέλνει πυραύλους ή στρατιωτική τεχνολογία στη Μέση Ανατολή με αντάλλαγμα να αναγνωρίσει το Ισραήλ τη χώρα. Ο πρόεδρος Κλίντον παρενέβη και εμπόδισε αυτή τη συμφωνία. Σύντομα μετά από αυτό και σε αντίποινα, η Βόρεια Κορέα προχώρησε στη διεξαγωγή πυραυλικής δοκιμής μικρού βεληνεκούς. ΗΠΑ και Βόρεια Κορέα κατέληξαν σε συμφωνία-πλαίσιο το 1994...η οποία τηρήθηκε λίγο πολύ και από τις δύο πλευρές. Οταν ο Τζορτζ Γ. Μπους ήρθε στην εξουσία, η Βόρεια Κορέα διέθετε ίσως μόνο ένα πυρηνικό όπλο και εξακριβωμένα δεν παρήγαγε άλλο».

Τότε, «ο Μπους υιοθέτησε τον επιθετικό μιλιταρισμό του, απειλώντας τη Βόρεια Κορέα- ο «άξονας του κακού» κλπ- με αποτέλεσμα η τελευταία να επιστρέψει στο πυρηνικό της πρόγραμμα. Εως την αποχώρηση του Μπους από την εξουσία, (η χώρα) διέθετε οκτώ και δέκα πυρηνικά όπλα, καθώς και πυραυλικό σύστημα- άλλο ένα μεγάλο επίτευγμα των νεοσυντηρητικών», γράφει ο Τσόμσκι.

«Στο μεταξύ, έγιναν και άλλα. Το 2005, ΗΠΑ και Βόρεια Κορέα, κατέληξαν σε συμφωνία κατά την οποία η Βόρεια Κορέα θα τερμάτιζε όλες τις δραστηριότητες ανάπτυξης πυρηνικών όπλων και πυραύλων. Σε αντάλλαγμα, η Δύση, αλλά κυρίως οι ΗΠΑ, θα της παρείχαν αντιδραστήρα ελαφρού ύδατος για τις ιατρικές της ανάγκες, ενώ θα σταματούσαν τις επιθετικές δηλώσεις». 

Ο Μπους ωστόσο υπονόμευσε σχεδόν αμέσως τη συμφωνία, «αποσύροντας την πρόταση για τον αντιδραστήρα, και αναγκάζοντας τις τράπεζες να σταματήσουν τις συναλλαγές, ακόμα και τις απολύτως νόμιμες, με τη Βόρεια Κορέα,. Η τελευταία αντέδρασε αναζωπυρώνοντας το πυρηνικό της πρόγραμμα. Και έτσι εξακολουθούν τα πράγματα».

Η συγκεκριμένη χώρα άλλωστε, όπως είναι γνωστό και αναφέρεται και στα «συμβατικά» ακαδημαϊκά συγγράμματα διεθνών σχέσεων, λειτουργεί, όπως επισημαίνει ο Τσόμσκι, στη βάση μιας «ανταποδοτικής λογικής μικρών κινήσεων»: «κάνεις μια εχθρική κίνηση και απαντούμε με μία τρελή δική μας κίνηση».

«Η μισή αλήθεια...»

«Πρόσφατα, για παράδειγμα, διεξάγονται στρατιωτικές ασκήσεις της Νότιας Κορέας και των ΗΠΑ στην κορεατική χερσόνησο, οι οποίες, από την οπτική πλευρά της Βόρειας Κορέας, πρέπει να μοιάζουν απειλητικές». «Και εμείς (σσ οι ΗΠΑ) θα θεωρούσαμε ότι απειλούμαστε», γράφει ο Τσόμσκι, «αν (αυτές οι ασκήσεις) ελάμβαναν χώρα στον Καναδά και στόχευαν εμάς. Κατά τη διάρκειά τους, τα πιο εξεληγμένα βομβαρδιστικά της ιστορίας, τα Stealth B-2s και Stealth-52s διεξάγουν εικονικές βομβιστικές επιθέσεις στα σύνορα της Βόρειας Κορέας».

«(Αυτά τα γυμνάσια) σίγουρα πυροδοτούν μνήμες από το παρελθόν. (Οι Βορειοκορεάτες) ενθυμούνται το παρελθόν και γι’ αυτό αντιδρούν με τέτοιον επιθετικό, ακραίο τρόπο»,γράφει ο Τσόμσκι. «Στη Δύση φθάνει μόνο το πόσο τρελοί και αποκρουστικοί είναι οι ηγέτες της Βόρειας Κορέας». «Ναι, είναι. Αλλά αυτή είναι η μία μόνο όψη της ιστορίας (η μισή αλήθεια, σε ελεύθερη απόδοση) και αυτός είναι ο τρόπος που πορεύεται ο κόσμος», όπως γράφει χαρακτηριστικά.

Υπάρχουν εναλλακτικές, αλλά...
«Δεν είναι ότι δεν υπάρχουν εναλλακτικές», καταλήγει ο σημαντικός πολιτικός διανοητής.«Απλώς δεν επιλέγονται εναλλακτικές. Και αυτό είναι πολύ επικίνδυνο», επισημαίνει. «Αν ρωτάτε πώς θα είναι ο κόσμος (στο μέλλον), η εικόνα δεν είναι πολύ ωραία», προειδοποιεί.«Εκτός αν οι άνθρωποι κάνουν κάτι». «Πάντα μπορούμε (να κάνουμε κάτι)- «We always can», όπως επισημαίνει ο Τσόμσκι, σε μία περίοδο, θα τολμούσε να προσθέσει κανείς, εκτενών γεωστρατηγικών αλλαγών και ανακατατάξεων.

http://www.tovima.gr/world/article/?aid=516456#.UbF3zHABxHc.twitter

Διαβάστε περισσότερα ...

"Κρατήστε ξύπνιο το μυαλό στους σκοτεινούς καιρούς"

«Φασισμός είναι να σε ρωτούν δημόσια για την ιδιωτική σου ζωή και να σε ανακρίνουν ιδιωτικά για τις δημόσιες πράξεις σου».

Ο Δημήτρης Μαρωνίτης στην εκδήλωση

Ο ορισμός ανήκει στον Δημήτρη Μαρωνίτη, ο οποίος με φωνή τρεμάμενη από τη συγκίνηση μοιράστηκε κάποιες σκέψεις του με το πολυπληθές κοινό, στην εκδήλωση προς τιμήν του που έγινε χθες στη Θεσσαλονίκη στο πλαίσιο της 10ης Διεθνούς Εκθεσης Βιβλίου, με πρωτοβουλία του δημάρχου Γιάννη Μπουτάρη.

Ο διακεκριμένος δάσκαλος, συγγραφέας, μεταφραστής, ομότιμος καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας του ΑΠΘ απηύθυνε τις δικές του συμβουλές προς τον κόσμο, διαβάζοντας επιφυλλίδα που δημοσιεύτηκε το 1974, αλλά παραμένει επίκαιρη και σήμερα: -«Κρατήστε ξύπνιο το μυαλό σας στους σκοτεινούς καιρούς. Μ' αυτό κυρίως θα πολεμήσετε». -«Μη φοβάστε τους ανθρώπους που έχουν ρωμαλέα πάθη. Οσους οργίζονται, πίνουν και αγαπούν». -«Απομονώστε όσους συνεχώς χαμογελούν, που όταν σας μιλούν δεν σας κοιτούν στα μάτια και όταν τους δίνεις το χέρι δεν ξέρουν ή δεν θέλουν να το σφίξουν».

Ο καθηγητής βούρκωσε πολλές φορές ακούγοντας τους μαθητές του ?πανεπιστημιακούς καθηγητές σήμερα? να μιλούν για την προσφορά του στα ελληνικά γράμματα, εκπληρώνοντας, έστω και αργά, ένα «όχι μόνο ανεξόφλητο, αλλά και διαρκώς ανατοκιζόμενο χρέος» της πόλης προς το πρόσωπό του, όπως ανέφερε ο συντονιστής της συζήτησης, συγγραφέας και διευθυντής του περιοδικού «Εντευκτήριο» Γ. Κορδομενίδης.

«Ηθελα να κλάψω»
Στο τέλος σηκώθηκε, υπό το παρατεταμένο χειροκρότημα του κοινού ?παρόντος και του αναπληρωτή υπουργού Πολιτισμού Κ. Τζαβάρα?, και παίρνοντας το μικρόφωνο είπε «σας ορκίζομαι πως το μόνο που ήθελα να κάνω είναι να κλάψω, λέγοντας ευχαριστώ».

Μίλησε για «το ζεύγος γραφή και ανάγνωση», που έγινε μέθοδος μελέτης για τον ίδιο, και τη μετάφραση, που ήρθε μετά για να μετασχηματίσει αυτό το ζεύγος σε τρίγωνο, που καθόρισε την πορεία του στα ελληνικά γράμματα. Απηύθυνε ένα εγκάρδιο «ευχαριστώ» στους οργανωτές της εκδήλωσης και στο κοινό, ενώ μνημόνευσε ονομαστικά τους γονείς, την αδελφή, τη σύζυγο, τις δύο κόρες και τον προικισμένο εγγονό του, καθώς και τους δασκάλους που φώτισαν τα πρώτα του βήματα. Ο Γ. Μπουτάρης είπε πως δεν θα ξεχάσει ποτέ την υποστήριξη που έλαβε από τον Δ. Μαρωνίτη μέσω μηνύματος σε εκδήλωση πριν από 6 χρόνια, όταν διεκδίκησε για πρώτη φορά τον Δήμο Θεσσαλονίκης. «Αισθάνομαι τον Μαρωνίτη με την πολιτική έννοια φίλο μου. Αλλά αυτή είναι η πραγματική έννοια της φιλίας. Σε ευχαριστούμε που είσαι αυτός που είσαι», του είπε.

«Η ΕΚΘΕΣΗ ΜΠΟΡΕΙ ΚΑΙ ΧΩΡΙΣ ΤΟ ΕΚΕΒΙ»
«H Διεθνής Eκθεση Βιβλίου μπορεί να εξακολουθήσει να υπάρχει και χωρίς το ΕΚΕΒΙ», επεσήμανε ο αναπληρωτής υπουργός Πολιτισμού Κ. Τζαβάρας, κλείνοντας χθες την αυλαία της 10ης διοργάνωσής της στη Θεσσαλονίκη και διευκρινίζοντας πως το ΕΚΕΒΙ δεν καταργήθηκε με δική του απόφαση, αλλά του υπουργείου Διοικητικής Μεταρρύθμισης. Νωρίτερα, ανακοίνωσε την ένταξη της Θεσσαλονίκης στο δίκτυο των «πόλεων της ανεκτικότητας» και την πραγματοποίηση σχετικών εκδηλώσεων τον Σεπτέμβριο. Το δίκτυο συγκροτείται με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 1.700 ετών από το διάταγμα των Μεδιολάνων (313 μ.Χ.), της πρώτης στην ιστορία πολιτικής πράξης με την οποία αναγνωρίζεται η ανεξιθρησκία.

ΒΑΣΙΛΗΣ ΙΓΝΑΤΙΑΔΗΣ

http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22808&subid=2&pubid=63830430

Διαβάστε περισσότερα ...

Η ιντελιγκέντσια της κρίσης

 

Tου Νίκου Ξυδάκη

Βυθιζόμενοι στην κρίση βλέπουμε ευκρινέστερα διανοητικές λειτουργίες και κοινωνικούς μηχανισμούς που λίγο νωρίτερα ελάνθαναν μισοκρυμμένα απ’ το βλέμμα μας, ή δεν τους αναγνωρίζαμε όπως τους άξιζε. Ας πούμε, η λειτουργία του πολιτισμού και της κουλτούρας μες στο πολιτικό-κοινωνικό ολοκλήρωμα, και η θέση των διανοουμένων. Συνηθίζαμε να λέμε και προ κρίσεως για την απουσία των διανοουμένων από τον δημόσιο βίο· αλλά τώρα, ακούγονται πιο βαριές κουβέντες: μιλούν για προδοσία των διανοουμένων, όπως έθεσε το ζήτημα πρώτος στη δεκαετία του 1920 ο Ζυλιέν Μπεντά. Ωστόσο από το 1920 έχει περάσει ένας αιώνας ― στη διάρκεια αυτή άλλαξαν πολλά.

Το ποτάμι πήγε και ήρθε σε πολλές κοίτες. Οι διανοούμενοι βρέθηκαν στην πρωτοπορία, ήδη από τον 19ο αιώνα, από τη Γαλλική Επανάσταση έως τα ιστορικά ρήγματα του 1848 και των εθνικοαπελευθρωτικών και δημοκρατικών κατακτήσεων· αποσύρθηκαν «προδίδοντας» τους εξουσιαζόμενους και τις μάζες, ξαναβρέθηκαν στην πρώτη γραμμή στη Ρωσία και στην Ευρώπη σαν καλλιτεχνική πρωτοπορία, σαρώθηκαν απ’ τους πολέμους και τους ολοκληρωτισμούς, ξαναπρόβαλαν μεταπολεμικά, με φωτεινότερη περίοδο τη δεκαετία του 1960.

Πράγματι, η μεταπολεμική περίοδος, γεμάτη αποστροφή για τον πόλεμο και τον ολοκληρωτισμό, και παρ’ όλο τον Ψυχρό Πόλεμο, σφραγίζεται σταδιακά από την παρουσία προσωπικοτήτων των τεχνών, της επιστήμης και του πνεύματος. Είναι ο καιρός των εμπνευσμένων προσώπων: Μπέρτραντ Ράσελ, Μαρκούζε, Καμύ, Σαρτρ, Μερλό Ποντύ, Φουκώ, Μπουρντιέ, Σαΐντ, οπλισμένοι με την υψηλότερη ακαδημαϊκή εκπαίδευση, εμπνέουν και συμπαρασύρουν τους νεότερους μαθητές τους να ορίσουν τον δημόσιο χώρο σύμφωνα με τα προτάγματα του διαφωτισμού και του ορθολογισμού ή με τις ουτοπίες του ρομαντισμού.

Κι ύστερα; Τίποτε. Ολοι οι παραπάνω πέθαναν, μερικοί στην ακμή τους, μερικοί πολύ νέοι. Κανείς δεν πήρε τη θέση τους, ίσως διότι οι διάδοχες κοινωνίες δεν χρειάζονται τέτοιους ηγέτες και δασκάλους, τέτοια ηθικά παραδείγματα. Ισως διότι οι σταρ της ποπ κουλτούρας αντικατέστησαν τους φιλοσόφους και τους συγγραφείς· τα τραγούδια και οι ταινίες μιλούν άλλη γλώσσα. Απέμειναν ελάχιστοι υπερήλικες: ο μοναχικός γέρων Νόαμ Τσόμσκι, ο αυστηρός γέρων Χάμπερμας. Τέλος.

Ο δρων δημόσιος διανοούμενος σήμερα είναι ένα μείγμα ακαδημαϊκού, δημαγωγού και περφόρμερ. Μπορεί να κατάγεται από την ακαδημία, αλλά ο τρόπος του, το discours του οφείλει πολλά στους τρόπους της ποπ κουλτούρας. Φέρνω στο νου μου τον Ζίζεκ, τις εμμονικές αναφορές του στις συγχρονες μυθικές αφηγήσεις της ποπ, από το Star Τrek και το Matrix έως τον χολιγουντιανό Τιτανικό, και τη σύμφυρσή τους με τον Λακάν, τον Απόστολο Παύλο και τον Λένιν.

Αλλά ακόμη κι έτσι, στην υπερνεωτερική εποχή μας, και μάλιστα εδώ, τώρα, στη ελληνική Μεγάλη Υφεση, υπάρχει δρώσα ιντελιγκέντσια, αυτό το μόρφωμα ρωσικής καταγωγής; Και, αν υπάρχει, τι ρόλο μπορεί να παίξει;

Υπό την έννοια του διανοούμενου της νεωτερικότητας, του 19ου και του 20ού αιώνα, τέτοια πρόσωπα με ευρεία ακτινοβολία και επιρροή δεν υπάρχουν. Οι αμφισβητίες διανοούμενοι, όπως ο Κορνήλιος Καστοριάδης, εξέλιπαν, μαζί με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Αλλά εξέλιπαν και οι οξυδερκείς συντηρητικοί, όπως λ.χ. ο Παναγιώτης Κονδύλης. Οι σαφώς μικρότερης εμβέλειας και αποδοχής δημόσιοι γραφιάδες σήμερα, ακόμη κι όταν λένε ενδιαφέροντα πράγματα, χάνονται μες στον τεράστιο βόμβο των μεγαλομήντια της ασημαντότητας και της χειραγώγησης, μες στον ακόρεστο πληθωρισμό των λαϊκών σόσιαλ μήντια, εκεί όπου συμβαίνει η διαρκής αυτοπραγμάτωση των μυριάδων μοναχικών ψυχών. Η αυθεντία, η πρωτοτυπία, η γοητεία του διανοούμενου αραιώνει έως διαλύσεως μέσα σε αυτό τον πολυμοριακό ωκεανό. Το Facebοok, όπως και οι συναυλιακές αρένες, έχει τους δικούς του σταρ. Οι διανοούμενοι δεν μπορούν να αλλάξουν ούτε τον κόσμο ούτε τις ιδέες· δεν μπορούν καν ν’ ακουστούν.

Μένει η φενάκη μιας πρώην αριστεράς, την οποία συμμερίζεται ασμένως η εγχώρια δεξιά: ότι δήθεν η αριστερά ηγεμόνευε έως πρόσφατα στο πνευματικό πεδίο. Πόθεν το στερεότυπο; Οι πρώην ΚΚΕ-εσωτερικού και μετα-ΚΚΕ πιστεύουν στην μπολσεβίκικη πρωτοπορία, και είναι πεπεισμένοι ότι αυτοί είναι η πρωτοπορία, ο ανθός της ελληνικής κοινωνίας. Αντιμέτωποι με μια άξεστη και απνευμάτιστη δεξιά, αυτοί οι ναρκισσευόμενοι πρωτοπόροι συγκροτήθηκαν σαν λόμπι πίεσης και σαν λόμπι νομής χρήματος και εξουσίας.
Πολύ πριν διαρραγεί το μεταπολιτευτικό συμβόλαιο δια της χρεοκοπίας και της πληβειοποίησης, η αριστερώνυμη ιντελιγκέντσια ήταν ήδη γενεσιουργό μέρος της κρίσης.

http://vlemma.wordpress.com/

Διαβάστε περισσότερα ...

Στην Ελλάδα η Ναόμι Κλάιν

Της Σταυρούλας Παπασπύρου

Η Καναδή συγγραφέας, δημοσιογράφος και ακτιβίστρια Ναόμι Κλάιν έχει αναφερθεί πολλές φορές στη χώρα μας στη διάρκεια των χρόνων των μνημονίων, αλλά δεν μας είχε επισκεφτεί ποτέ. Να όμως που, καλεσμένη των εκδόσεων «Λιβάνη», ήρθε στην Αθήνα για να συμμετάσχει στο Φεστιβάλ B-Fest που διοργανώνεται από το αντιεξουσιαστικό περιοδικό «Βαβυλωνία» στην Πανεπιστημιούπολη του Ζωγράφου μεταξύ Παρασκευής και Κυριακής.

Στο επιστημονικό δυναμικό παλιότερα του LSE κι επίτιμη διδάκτωρ πολιτικού δικαίου του King College, αρθρογράφος πολλών εντύπων και διεθνώς διάσημη ως "πρωθιέρεια" του κινήματος κατά της παγκοσμιοποίησης, η 43χρόνη Κλάιν έχει αποκτήσει πολλούς αναγνώστες και στην Ελλάδα όπου έχουν εκδοθεί τρία από τα σημαντικότερα έργα της: το "Φράχτες και παράθυρα", μια συλλογή με ανταποκρίσεις της από τα μέτωπα των πρώτων μαζικών διαδηλώσεων -στο Σιάτλ, το Μπουένος Άιρες, στο Λονδίνο, την Ιταλία- κατά του νεοφιλελευθερισμού, το "Νο logo" με το οποίο επιχείρησε να συμβάλλει στην επαναδραστηριοποίηση του πολιτικού λόγου με στόχο έναν πιο ανθρώπινο κόσμο, και το πολύκροτο μπεστ-σέλερ "Το δόγμα του σοκ", όπου αποκάλυψε την εντυπωσιακή ομοιότητα ανάμεσα στις ανακριτικές τεχνικές της CIA και στις εκβιαστικές τεχνικές της Παγκόσμιας Τράπεζας και του ΔΝΤ για να επιβάλουν τον καπιταλισμό παντού.

Το "δόγμα του σοκ", σύμφωνα με την Ναόμι Κλάιν, "είναι η επιβολή από δικτατορικά καθεστώτα ή η εφαρμογή από δημοκρατικά εκλεγμένες κυβερνήσεις του τρίπτυχου ιδιωτικοποιήσεις, κρατική απορρύθμιση/ελεύθερο εμπόριο και δραστικές περικοπές δημοσίων δαπανών" και προϋπόθεση για την εφαρμογή του είναι "μια κρίση που μπορεί να οφείλεται σε πολέμους, εμφύλιες συρράξεις, φυσικές καταστροφές ή δυσεπίλυτα οικονομικά προβλήματα". Αποτέλεσμα; "Μείωση μισθών και εισοδημάτων, αύξηση της ανεργίας και της φτώχειας, κλείσιμο επιχειρήσεων, εντατικοποίηση των ιδιωτικοποιήσεων, ξεπούλημα δημόσιων εκτάσεων", ενώ στο μεταξύ "η ύφεση βαθαίνει και το δημόσιο ν' αυξάνεται αντί να μειώνεται". Μολονότι γραμμένο πριν ξεσπάσει η ελληνική οικονομική κρίση, το βιβλίο της, όπως έχει δηλώσει κι η ίδια, την αντικατοπτρίζει απόλυτα.

Διαβάστε και την αποκλειστική συνέντευξη της Ναόμι Κλάιν στις 26/4 στο EnetEnglish «Είναι η Ελλάδα σε σοκ;» που δημοσιεύθηκε και στην «Κ.Ε.» στα ελληνικά στις 5/5 με τίτλο «Ασκούν πιέσεις στην Ελλάδα για τις εξορύξεις...».

Η ιστοσελίδα του Φεστιβάλ B-Fest http://bfest.gr

http://www.enet.gr/?i=news.el.8emata&id=364972

Διαβάστε περισσότερα ...

Τσόμσκι: «Γερμανοί θέλουν να αποκτήσουν ό,τι πολυτιμότερο έχει η Ελλάδα!»

«Υπάρχουν άνθρωποι στη Γερμανία που θέλουν να αποκτήσουν οτιδήποτε πολύτιμο υπάρχει στην Ελλάδα, επιβάλλοντας συνθήκες οικονομικής σκλαβιάς και ψυχολογική πίεση στους Έλληνες». Αυτό εκτιμά ο κορυφαίος αμερικανός φιλόσοφος Νόαμ Τσόμσκι, ο οποίος μιλώντας στο Δουβλίνο, στο φιλανθρωπικό ίδρυμα RDS, αναφέρθηκε στην κρίση στην Ευρωπαϊκή Ενωση και στην κατάσταση της Ελλάδας.

Ο κ. Τσόμσκι πρότεινε τη δημιουργία μετώπου Ελλάδας, Ισπανίας, Πορτογαλίας και Ιταλίας προκειμένου ο Νότος να βάλει ένα φρένο στις «απάνθρωπες διεκδικήσεις του Βορρά», ενώ υπογράμμισε πως τώρα είναι η ευκαιρία να γίνει κάτι τέτοιο, επειδή ο αντιγερμανισμός βρίσκεται σε έξαρση, κάτι που αφήνει περιθώρια σοβαρών διεκδικήσεων.

Επίσης αναφέρθηκε στο αίτημα του ΣΥΡΙΖΑ και συγκεκριμένα του Αλέξη Τσίπρα, ο οποίος είχε ζητήσει τη στήριξη της Ελλάδας από τις Βρυξέλλες, όπως έγινε με την Δυτική Γερμανία του 1953, όταν η Δύση αποφάσισε να τη βοηθήσει, τη στιγμή που κατέρρεε, χαρακτηρίζοντάς το «σωστό».

Επιπρόσθετα άφησε αιχμές για τους χειρισμούς του Μάριο Ντράγκι και επιτέθηκε στις κυβερνήσεις της ΕΕ, λέγοντας πως είναι επόμενο να διαλυθεί ο κοινωνικός ιστός της Ένωσης, με τις πολιτικές λιτότητας που ακολουθούνται, καθώς οδηγούν στην καταστροφή.

Τέλος μιλώντας για την Ιρλανδία είπε: «Η πολιτική εδώ είναι να αθωώνουμε τους εγκληματίες και να αφήνουμε όλο το βάρος στους φορολογούμενους»

http://www.protothema.gr/world/article/?aid=270562

Διαβάστε περισσότερα ...

Mε ακρωτηριασμένες ρίζες, ποια επιβίωση;

Tου Χρηστου Γιανναρα

Είναι ρεαλιστικά δυνατό να επιβιώνει φιλοπατρία σήμερα;

H απάντηση κρίνεται από τα μέτρα ρεαλισμού που έχει ο καθένας μας κατακτήσει. Eίναι κατάκτηση ωριμότητας η ελευθερία από ψευδαισθήσεις.

Kάποτε, σε άλλο πολιτισμικό «παράδειγμα» (άλλον «τρόπο» του βίου) η πατρίδα ήταν κάτι απτό, χειροπιαστό: Eνα κομμάτι γης, που το καλλιεργούσε ο άνθρωπος με τον μόχθο και τον ιδρώτα του – χάριζε στη γη την εργώδη φροντίδα του και η γη του αντιχάριζε τα μέσα για την επιβίωσή του. Πατρίδα ήταν μια δική του «εστία», σπίτι χτισμένο για τον κάθε ξεχωριστό άνθρωπο και τις ξεχωριστές του ανάγκες. Mια κοινότητα, που μοιραζόταν χαρές και θλίψεις, γιορτές και πένθη, έκανε κοινωνούμενη την καθημερινότητα. Tάφοι προγόνων: συνεχιζόμενη σχέση και αναστροφή με οικείους, γνώριμους, αγαπημένους. «Bωμοί και ιερά», άξονας κοινού «τρόπου» ζωής με εόρτιους κύκλους, συμμετοχική δραματουργία, πανηγύρεις, η εκκλησία σώμα αναφοράς της προσωπικής ευθύνης και της ήρεμης εμπιστοσύνης – καμιά σχέση με ιδεολογήματα.

Σήμερα τίποτε από αυτά δεν λειτουργεί και η επιστροφή στο παρελθόν είναι μόνο φυγή στην ουτοπία, στρουθοκαμηλισμός εμμονής στην ψευδαίσθηση. H επιβίωση ή και η ευζωία εξασφαλίζεται με άλλου είδους μόχθο, δίχως την αμεσότητα της χειρωνακτικής σχέσης με τη γη. H «εστία» νοικιάζεται, είναι δια-μέρισμα, μεράδι ενοίκησης στον αέρα, φτιαγμένο για οποιονδήποτε, για ενοίκους περαστικούς – προσφέρεται να εξυπηρετήσει τη χρεία, όχι να στεγάσει τη ζωή. Kοινότητα πια δεν υπάρχει, η μετοχή στα κοινά είναι άγνωστη εμπειρία, τα «κοινά» μόνο θέαμα τηλεοπτικό και η «μετοχή» μόνο εταιρισμός για επιδίωξη συμφερόντων. Aκόμα και οι τάφοι νοικιάζονται, έγιναν κι αυτοί «διαμερίσματα» για προσωρινούς ενοίκους – τους αντιμάχεται και η μόδα της καύσης των νεκρών: ομολογία πίστης στο α-νόητο της ύπαρξης, στον μηδενισμό της από τον θάνατο. «Bωμοί και ιερά» λογαριάζονται τα τεμένη της «επικρατούσης θρησκείας»: εξυπηρετούν «τας θρησκευτικάς ανάγκας του λαού» όπως το IKA εξυπηρετεί «τας προνοιακάς» και το περίπτερο «τας καπνιστικάς» – σε περιόδους «κρίσης» οργανώνουν και συσσίτια.

H σύγκριση του σήμερα με το παρελθόν δεν θεμελιώνει νοσταλγία, ψάχνει για ρεαλιστικό ορισμό της φιλοπατρίας. Aλλοτε η πατρίδα ήταν κάτι τόσο πολύτιμο, που χωρίς αυτό η ζωή δεν είχε νόημα. Γι’ αυτό και οι άνθρωποι ήταν έτοιμοι να πεθάνουν, αν χρειαζόταν, για την πατρίδα. Oχι από νταηλίκι και φανατισμένη παράνοια, να «τα δίνεις όλα, για την «ομαδάρα» σου («και τα μυαλά στο κάγκελο»). Aλλά όπως πεθαίνεις για έναν μεγάλο έρωτα, που αν τον χάσεις δεν αξίζει πια να ζεις. H αγάπη για την πατρίδα ήταν τόσο ζωτική όσο και η ανάγκη να αγαπήσεις και να αγαπηθείς. «Oταν ξαναείδα το χώμα που με γέννησε, γράφει ο Σεφέρης, μ’ έκανε να νιώσω πως ο άνθρωπος έχει ρίζες, κι όταν τις κόψουν πονεί, βιολογικά, όπως όταν τον ακρωτηριάσουν».

Σήμερα, ονομασίες που άλλοτε παρέπεμπαν σε βιώματα πατρίδας (Eλλάδα, Eλληνισμός, ελληνικότητα), παραπέμπουν σε εμπειρίες από ένα κράτος που όλοι, μα όλοι απεχθανόμαστε. Tο ζούμε σαν απειλή, σαν αντίπαλο, ντρεπόμαστε γι’ αυτό, μας αηδιάζει. Kράτος ανίκανο στην κάθε παραμικρή λειτουργία του, διεφθαρμένο, τυραννικό, κράτος δυνάστης σαδιστής που ευφραίνεται να κακουργεί, να κλέβει την αμοιβή του μόχθου μας, την αποταμίευση του υστερήματός μας, να μας ληστεύει εν ψυχρώ σαν κοινός λωποδύτης, σαν γκάνγκστερ.

Ποιος πολίτης που έχει τα λογικά του θα ρισκάρει τη ζωή του ή θα την θυσιάσει για να υπερασπίσει, σαν δήθεν πατρίδα, ένα τέτοιο κράτος; Πώς να πολεμήσει ο πολίτης που ξέρει ότι τα κονδύλια για την άμυνα τα κατακλέβουν οι κυβερνήσεις για να καλύπτουν το εξωφρενικό κόστος της προεκλογικής τους διαφήμισης και της κομματικής τους κουζίνας; Mε ποιες γνώσεις στρατηγικής ή πολεμικής τεχνολογίας να οργανωθεί άμυνα, όταν οποιοσδήποτε κομματικός χαρτογιακάς ή πανάσχετος δημοσιογράφος υπουργεύει στις Eνοπλες Δυνάμεις, μόνο σαν αμοιβή για τη βοήθεια στον πρωθυπουργό να αρχηγεύσει στο κόμμα;

O Eλληνισμός απέκτησε κρατική υπόσταση και γεωγραφικά σύνορα μόλις πριν από 192 χρόνια. Πριν από αυτό, επί τρεισήμισι χιλιάδες χρόνια, οι Eλληνες δεν είχαν ούτε κράτος ούτε σύνορα. Eίχαν όμως πατρίδα. Kι όταν τις αρχαίες κοιτίδες του ιστορικού τους βίου τις όριζαν κατακτητές αλλοεθνείς, πατρίδα για τους Eλληνες ήταν η γλώσσα τους, η εκκλησιά τους – σώμα λαϊκό, η παράδοσή τους (: πείρα, ευαισθησία, αισθητική, που κληροδοτούσε η κάθε γενιά στην επόμενη, προσθέτοντας θησαυρίσματα).

Πατρίδα των χωρίς κράτος Eλλήνων ήταν η ιστορική τους συνείδηση, η ευγένεια - αρχοντιά της πολιτισμικής τους ετερότητας, το ελληνικό όνομα ταυτισμένο με τομές ανεξίτηλες στην ανθρώπινη Iστορία.

Aπό μια τέτοια φιλοπατρία μάς αποκόβει σήμερα το είδος εκείνο της εγχώριας «διανόησης» που επιμένει «μαζί με τα απονέρια του μπάνιου να πετάει και το μωρό». Λόγιοι άνθρωποι, ταλαντούχοι, με κυρίαρχη παρουσία τόσο γραπτού λόγου όσο και τηλεοπτικών εμφανίσεων. Που είναι τόσο θυμωμένοι, ώστε προσπαθούν πεισματικά, μαζί με την ιστορική αποτυχία και ντροπή που τιτλοφορείται Kράτος Eλληνικό, να αφανιστεί και κάθε ίχνος ελληνικότητας: η πρώτη ύλη για τον ψευδαισθητικό εξωραϊσμό της κρατικής αθλιότητας.

Φτάνει στο σημείο αυτή η θυμωμένη «διανόηση», να ενθουσιάζεται κάθε φορά που η ελληνική κοινωνία (ελλαδική και κυπριακή) οδηγείται σε έσχατες ταπεινώσεις και εξευτελισμούς από τον παρακμιακό ενδοτισμό και ραγιαδισμό της κρατικής της ηγεσίας. Aντίθετα, εκνευρίζεται στο έπακρο, αν συμβεί κάποτε να αντιδράσει η ελληνική κοινωνία με αξιοπρέπεια και αυτοσεβασμό απέναντι σε γκανγκστερικούς εκβιασμούς ετερόχθονων συμφερόντων ή σε χλευασμούς και επιθετικό διασυρμό τού ελληνικού ονόματος. Λογαριάζεται από τη «διανόηση» ο αυτοσεβασμός σαν κομπασμός ότι είμαστε «ο εξυπνότερος λαός του κόσμου». Kαι αυτή η έμπρακτη, ψυχολογικά θωρακισμένη αρνησιπατρία είναι ακόρεστη: απαιτεί όλο και πιο πειθήνια πειθάρχηση στους εκβιαστές μας, όλο και γλοιωδέστερη δουλοφροσύνη.

Kάποιοι συμπολίτες φρονούν, επιπόλαια, ότι το συγκεκριμένο αυτό είδος «διανοουμένων» είναι συνέχεια ή επανάληψη του φαινομένου που ονομάστηκε στην ιστορία των Eλλήνων «μηδισμός» και περιγράφηκε από τον Kαβάφη στο ποίημα «Σατραπεία». Aλλά μοιάζει μάλλον απίθανο τα μεγάλα στον διεθνή στίβο συμφέροντα να διαθέτουν χρήμα για «πράκτορες» σε μια χώρα που αποτελεί αυτονόητα προτεκτοράτο τους. Δεν πρόκειται για «μηδισμό», πρόκειται για τυπικό σύμπτωμα θυμωμένης ξιπασιάς, για το σύμπλεγμα του ψυχικά επαρχιώτη απέναντι στον «πρωτευουσιάνο» με τις χρυσές καδένες.

Aκόμα και αρνησιπατρία βλασταίνει ο παρακμιακός επαρχιωτισμός.

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_columns_1_31/03/2013_515869

Διαβάστε περισσότερα ...

Οι Ιταλοί διανοούμενοι μιλάνε... - Ντάριο Φο: «Κυβέρνηση προσωπικοτήτων στην Ιταλία, μακριά από τα λαμόγια των κομμάτων»

«Πρέπει να γίνει κάτι να αποφύγουμε το γκρεμό», λέει ο νομπελίστας

Ο νομπελίστας συγγραφέας, σκηνοθέτης και ηθοποιός είναι ένθερμος οπαδός του Μπέπε Γκρίλο

«Συγκρατημένα αισιόδοξος» δηλώνει ο διάσημος συγγραφέας και ηθοποιός Ντάριο Φοσχετικά με το ενδεχόμενο σχηματισμού μιας κυβέρνησης που θα βγάλει την Ιταλία από την κρίση.

Σε συνέντευξη του στην εφημερίδα «Repubblica» ο 87χρονος νομπελίστας θεωρεί πως«είναι επείγουσα η περίσταση να γίνει κάτι για τη χώρα αυτή, προκειμένου να μην πέσει στο γκρεμό. Και στη παρούσα χρονική συγκυρία μέσα μου, ευτυχώς, υπερισχύει η αισιοδοξία κι όχι ο φόβος».

Το θέμα είναι πως κανείς δεν είναι αξιόπιστος, λέει ο Φο, «ούτε καν ο [ηγέτης του Δημοκρατικού κόμματος, Πιερ Λουίτζι] Μπερσάνι. Γι' αυτό κι απαιτείται η εύρεση «υπερκομματικών» ανθρώπων του πνεύματος και της επιστήμης που να σηκώσουν το βάρος να βγάλουν την Ιταλία από τη κρίση. Να βάλουμε στο Κοινοβούλιο όχι τους αετονύχηδες και τα λαμόγια από τα διάφορα πολιτικά κόμματα, αλλά σπουδαίες προσωπικότητες απ' όλο το φάσμα της κοινωνικής, επιστημονικής και πνευματικής ζωής της χώρας που να έχουν αγαθές προθέσεις απέναντι στην Αριστερά».

Ποιοί μπορεί να είναι, σύμφωνα με τον Φο, οι άνθρωποι αυτοί;

«Εγώ θα σκεφτόμουνα διακεκριμένους επιστήμονες όπως ο [καθηγητής του Αστικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο «Λα Σαπιέντσα» της Ρώμης, Στέφανο] Ροντοτά, ο [καθηγητής Ιστορίας Κλασικής Τέχνης και Αρχαιολογίας της Πίζας, Σαλβατόρε] Σέτις και η [πρώην καθηγήτρια της Αστρονομίας στο Πανεπιστήμιο της Τεργέστης καθώς και πρώην διευθύντρια του Αστρονομικού Κέντρου της Τεργέστης] Μαργκερίτα Χακ», σημειώνει ο Φο. Και επαναλαμβάνει ότι ο ίδιος είναι πολύ μεγάλος σε ηλικία ώστε να αναλάβει το ρόλο του προέδρου της Ιταλικής Δημοκρατίας, για τον οποίο τον πρότεινε ο ηγέτης του «Κινήματος Πέντε Αστέρων», Μπέπε Γκρίλο.

«Η Ιταλία είναι μέσα στα σκατά μέχρι το λαιμό όσον αφορά στη διαφθορά και ο Μπέπε είναι ο μόνος που διαρκώς φώναζε κι έκανε τόσο σαματά γι' αυτή τη κατάσταση», λέει ο διακεκριμένος συγγραφέας.  Για τους νέους βουλευτές και γερουσιαστές της παράταξης του Γκρίλο τονίζει πως «αρκετοί απ' αυτούς είναι πολύ νέοι σε ηλικία, αλλά δραστήριοι, «καθαροί» και τίμιοι. Κι όλοι τους εχουν μια θετική αύρα, η οποία σε κάνει αμέσως να τους εμπιστεύεσαι».

Για την επιτυχία του Γκρίλο στις πρόσφατες εκλογές θεωρεί πως οφείλεται στο ότι «γύρισε όλη την Ιταλία και μίλησε με τους απλούς ανθρώπους. Μόνο ο Γκρίλο έκανε τόσο μεγάλη περιοδεία, από το Βορρά μέχρι την Σικελία ή τη Σαρδηνία, για παράδειγμα να μιλήσει με τους μεταλλωρύχους στον Τάραντα. Σε όλους αυτους τους Ιταλούς, ο Μπέπε δεν τους έδωσε απλώς μια ακτίδα ελπίδας για το μέλλον, αλλά τους κατέστησε σαφές πως είναι πολύ σοβαρός σχετικά με τις προθέσεις του για τον τόπο αυτό».

http://www.tovima.gr/world/article/?aid=501847

Διαβάστε περισσότερα ...

Ο νεωτερικός μεσσιανισμός

Θεόδωρος Ζιάκας

"Το τέλος της ιστορίας είναι η ολοκλήρωση των διαδικασιών εξατομίκευσης, της ο­ποίας προσφορότερη μορφή αποτελεί ο φιλελεύθερος καπιταλισμός".(Φρ. Φουκουγιάμα)

Ο μεσσιανισμός είναι ένα σύστημα ελπίδας. Προσφέρεται στον Δούλο και του υπό­σχεται την απελευθέρωσή του. Αναπτύχθηκε με την έξοδο από την “παραδείσια” πρωτόγονη κατάσταση και με το πέρασμα στους κολεκτιβιστικούς πολιτισμούς. Κάτω από τις βαριές κολεκτιβιστικές πυραμίδες της Αιγύπτου, της Βαβυλώνας, της Ινδίας, της Κίνας, ή των Αζτέκων, η ελπίδα στέναζε παίρνοντας διάφορες μορφές μεσσιανι­σμού. Την πιο καθαρή μορφή θα την προσλάβει στο πιο εξελιγμένο κολεκτιβιστικό έθνος της ιστορίας, τους Εβραίους, όταν αιχμάλωτοι στη Βαβυλώνα ονειρεύονταν τη Σιών και όταν κινδύνεψαν να χάσουν την εθνική τους ταυτότητα κάτω από την ελληνική κυριαρχία.

Μπορεί ο μεσσιανισμός να είναι γέννημα των κολεκτιβιστικών κοινωνιών, αλλά αυ­τό δεν σημαίνει ότι δεν υφίσταται και στις ατομοκεντρικές κοινωνίες, την αρχαιοελ­ληνική και τη νεωτερική. Ο τραγικός μύθος του Προμηθέα προβάλλει, στην Αθήνα του 5ου αιώνα, έναν παράξενο μεσσιανισμό: “ένας θεός πιο δυνατός από τον Δία θα γεννηθεί μια μέρα και θα συντρίψει την εξουσία του”. Με το πέρασμα στη νεωτε­ρικότητα ο μεσαιωνικός χιλιαστικός μεσσιανισμός θα εκκοσμικευθεί για να μεταμορ­φωθεί σε πίστη στην Πρόοδο. Η νεωτερική πίστη στην Πρόοδο βασίζεται σαφώς σε έναν τεχνολογικό μεσσιανισμό (: η τεχνολογία θα μας λύσει όλα τα προβλήματα). Και σε μας εδώ ο χιλιαστικός μεσσιανισμός έπαιξε το ρόλο του. Μετά την ανεξαρτη­σία, τον 19ο αιώνα, αρκετοί μεσσίες είχαν ταράξει τον ύπνο της Ψωροκώσταινας. Ο γερο-Μακρυγιάννης λίγο έλειψε να ταυτίσει τον εαυτό του με τη διαδεδομένη τότε λαϊκή μεσσιανική μορφή του “φτωχού βασιλέα Ιωάννη”. Τον 20ό αιώνα το πράγμα κόρωσε, για να γίνουμε ολοκαύτωμα στον μεσσιανικό “κομμουνιστικό” Μολώχ. Σή­μερα, ενώ θα περίμενε κανείς μαζί με το μεταμοντέρνο “τέλος της ιστορίας” να έρ­θει και το τέλος των μεσσιανισμών, το αντίθετο είναι που βλέπουμε.

Δεν ξέρω αν έχει γραφτεί μια συγκριτική ιστορία του μεσσιανισμού. Θα ήταν ίσως η πιο καίρια μελέτη πάνω στην ουσία του ανθρώπου: την ελευθερία. Θα μας μιλού­σε πάνω απ’ όλα για τη φρίκη της ανθρώπινης κατάστασης. Γι’ αυτό και είναι μάλ­λον απίθανο να έχει γραφτεί. Κι αν έχει γραφτεί, θα είναι απίθανο να κυκλοφορεί. Στο κείμενο που ακολουθεί θα μιλήσουμε κυρίως για τον νεωτερικό μεσσιανισμό: την ιδέα της Προόδου, την αντίστοιχη αντίληψη για τον χρόνο και τον τεχνολογικό μεσσιανισμό που την τροφοδοτεί.

1. Ο τεχνολογικός μεσσιανισμός 
Ο μεσσιανισμός συνδέεται σήμερα με την Τεχνολογία. Είχε όμως τεχνολογική βάση και στους κολεκτιβιστικούς πολιτισμούς.
Ας πάρουμε μια τυπική κολεκτιβιστική πυραμίδα. Παρατηρούμε ότι η αναπαραγωγή της προϋποθέτει το μπλοκάρισμα δύο εναλλακτικών λύσεων: α) της υποστροφής στην “πρωτόγονη κατάσταση”, από την κατάρρευση της οποίας αναδύθηκε η κολεκτι­βιστική πυραμίδα και β) της μετάβασης στην ατομοκεντρική κοινωνία. Η πρώτη εί­ναι δομικά μπλοκαρισμένη: Οι μεγάλοι κολεκτιβιστικοί πολιτισμοί του Νείλου, του Ευφράτη, του Γάγγη ή του Γιαγκ Τσε, ήταν ικανοί να κατασκευάζουν και να διαχειρί­ζονται τεράστια υδραυλικά έργα και να προγραμματίζουν έξυπνα την κατανομή του πλεονάσματος ανάμεσα σε καλές και κακές χρονιές. Η πυραμιδική δομή τους δεν διασφάλιζε μόνο τον τρόπο κατανάλωσης του πλεονάσματος, αλλά και τον τρόπο της παραγωγής του. Δεν ήταν απλώς ένα σύστημα σχέσεων εξουσίας, αλλά και ένα σύστημα παραγωγικών σχέσεων. Με άλλα λόγια: Η εμφάνιση της κολεκτιβιστικής πυραμίδας πολλαπλασίασε το οικονομικό πλεόνασμα και επέτρεψε έναν αντίστοιχο πολλαπλασιασμό του πληθυσμού. Το γεγονός αυτό κατέστησε αδύνατη την υποστρο­φή στην προκολεκτιβιστική κατάσταση. Μόνο εξωτερικοί παράγοντες (“βαρβαρικές” επιδρομές - φυσικές καταστροφές) θα μπορούσαν να επιβάλουν “υποστροφή στη βαρβαρότητα”. Η αναπαραγωγή της πυραμίδας ήταν όρος για την επιβίωση της πλειονότητας του πληθυσμού, ο οποίος μπορούσε βέβαια να νοσταλγεί τον προκολε­κτιβιστικό “παράδεισο”, αλλά οι πόρτες του είχαν κλείσει οριστικά. Όταν το Σύστη­μα είναι όρος για την ύπαρξή σου δεν μπορείς να το ανατρέψεις. Στις συνθήκες αυ­τές τοποθετείται και η γέννηση του μεσσιανισμού όσο και του εξωκοινωνικού μυστι­κισμού.

Αλλά αν το κεκτημένο “επίπεδο ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων” αποκλείει την “αλλαγή προς τα πίσω” η “ανεπάρκεια της ανάπτυξής” τους θα αποκλείσει την “αλλαγή προς τα μπρος”. Γιατί, σύμφωνα με την αλφαβήτα του ιστορικού υλισμού, αν δεν πραγματοποιηθεί μια “ριζική ανατροπή” στους τεχνολογικούς όρους της πα­ραγωγής, δεν είναι δυνατή η υπέρβαση του κολεκτιβιστικού συστήματος. Η διάσημη αυτή θέση γενικεύει, προφανώς, την εμπειρία της δυτικοευρωπαϊκής μετάβασης α­πό τον μεσαιωνικό φεουδαρχικό κολεκτιβισμό στη Νεωτερικότητα, όπου η βιομηχα­νική επανάσταση, μια τεχνολογική επανάσταση, μοιάζει να έπαιξε τον αποφασιστικό ρόλο. Βεβαίως η γενίκευση είναι αυθαίρετη, αφού δεν καλύπτει το αρχαιοελληνικό παράδειγμα, όπου το Άτομο γίνεται κυρίαρχο πρότυπο χωρίς να έχει μεσολαβήσει καμιά βιομηχανική επανάσταση. Είναι ένα δόγμα το οποίο εξυπηρέτησε θαυμάσια την ανάγκη της νεωτερικότητας να θέσει τον εαυτό της στην κορυφή της εξελικτι­κής κλίμακας και να νομιμοποιήσει την απαίτηση του “εκσυγχρονισμού”, δηλαδή της υποταγής-καταστροφής των προνεωτερικών πολιτισμών. Αυτό είναι άλλωστε και η πρότασή της: Ο Μεσσίας που θα σας απελευθερώσει από την “κατάρα του νόμου” θα έρθει. Ματαίως όμως τον περιμένετε από τον δρόμο της Θρησκείας. Θα έρθει, αλλά από τον δρόμο της Επιστήμης, γιατί η Τεχνολογία είναι ο πραγματικός Μεσσί­ας!

Ο τεχνολογικός μεσσιανισμός γνώρισε μια εκπληκτική ερμηνευτική πειστικότητα. Οι παλιότεροι το ζήσαμε με τη λεγόμενη “υπέρβαση” του καπιταλισμού: Με δεδομένο τον ιλιγγιώδη ρυθμό της τεχνολογικής εξέλιξης, είναι “μαθηματικά βέβαιο” ότι αργά ή γρήγορα η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων θα σπάσει το “κέλυφος” των κα­πιταλιστικών παραγωγικών σχέσεων, καθιστώντας αναγκαία τη μετάβαση σε ένα “α­νώτερο στάδιο κοινωνικής ανάπτυξης”. Η “επαναστατική μαμή”, που πάντοτε έρχε­ται ακάλεστη, θα ξεγεννήσει τελικώς μιαν αταξική-αεθνική-ακρατική κοινωνία. Κι αυτό, είτε το θέλουμε είτε όχι. Η μεσσιανική κοινωνία θα είναι μια τεχνολογική κοι­νωνία. Η Επιστήμη και η Τεχνολογία θα έχουν λύσει όλα τα προβλήματα. Στον τε­χνολογικό παράδεισο θα έχει πραγματωθεί πλήρως το νεωτερικό ιδανικό της “κοι­νωνίας - παιδικής χαράς”: Οι άνθρωποι θα είναι εκεί κάτι περισσότερο από ανέμε­λα παιδιά. Αν θέλουν να εργάζονται, θα εργάζονται. Αλλά μάλλον δεν θα χρειάζε­ται. Αν θέλουν να ψαρεύουν, θα ψαρεύουν. Θα κάνουν κριτική, θα παίζουν κ.λπ. κ.λπ. Θα τα επιτρέπει όλα αυτά η τεχνολογική εξέλιξη, γιατί θα έχει εξασφαλίσει υ­περπλεόνασμα αγαθών, αρκετών για όλους. Κατάλληλες μηχανές θα παράγουν ό,τι χρειαζόμαστε και σε όση ποσότητα το θέλουμε. Μια τέτοια μηχανή θα ήταν π.χ. ο “κομμουνιστικός φούρνος”, που έφερναν σαν παράδειγμα σε κάποιον από τους τό­μους της Ακαδημίας Επιστημών της Ε.Σ.Σ.Δ. τη δεκαετία του 1960: από τη μια με­ριά συλλέγει τις ηλιακές ακτίνες και από την άλλη βγάζει λαχταριστές φραντζόλες. Ακόμα πιο εκπληκτικές είναι οι μηχανές που περιέγραφαν, τότε και σήμερα, οι αμε­ρικανικές εκλαϊκεύσεις του τεχνολογικού μεσσιανισμού. Με την κατάρρευση του υ­παρκτού σοσιαλισμού, ο τεχνολογικός μεσσιανισμός δέχτηκε ισχυρότατο πλήγμα. Ε­φτάψυχος όμως, συνήλθε γρήγορα και με το “τρίτο κύμα”, την “κοινωνία της πληρο­φορίας”, την “παγκοσμιοποίηση”, τα χρηματιστήρια κ.τ.τ. επανήλθε δριμύτερος. Πη­γή του είναι φυσικά η Αμερική. Και όλοι αυτοί οι αναρίθμητοι αφελείς, στην Ευρώ­πη και στον Τρίτο Κόσμο, οι οποίοι όψιμα ανακάλυψαν την Αμερική.

Ο τεχνολογικός μεσσιανισμός αποτελεί εξ αρχής τον πυρήνα του νεωτερικού πνεύ­ματος. Είναι η πίστη ότι η τεχνολογική εξέλιξη θα οδηγήσει α) στην εξίσωση των προσβάσεων στη γνώση (θα μαθαίνεις ό,τι θέλεις, “πατώντας ένα κουμπί”) και β) στην “κοινωνία της αφθονίας”, με όλα τα αγαθά “προσιτά στους πάντες”. Παρά τα μυθολογούμενα για την “αθρησκευτικότητά” του, ο νεωτερικός άνθρωπος είναι βα­θύτατα θρησκευτικός. Η νεωτερικότητα έχει το ισχυρότερο και το πιο πλήρες σύστη­μα θρησκείας που έχει φανεί στην ιστορία. Με βαθιά πίστη. Τεράστιο, αλλά προπα­ντός, εκπληκτικού κύρους ιερατείο (κάθε λογής “ειδικών”). Πάνδημη δημόσια λα­τρεία (στα πολυκαταστήματα και στην τηλεόραση). Η θρησκεία αυτή είναι ο τεχνο­λογικός μεσσιανισμός. Η πίστη ότι η Επιστήμη και η Τεχνολογία θα λύσουν όλα τα προβλήματα και θα φέρουν στον άνθρωπο την ευτυχία. Εξακολουθεί να είναι η κυ­ρίαρχη λαϊκή θρησκεία και στη σημερινή μεταμοντέρνα φάση της νεωτερικότητας. Έχει αφομοιώσει κάθε προγενέστερη μορφή μεσσιανισμού και καθορίζει το πνεύμα της “Νέας Εποχής”. Η “θεολογία” της θα μπορούσε να συνοψιστεί στα εξής: Ήταν α­νάγκη να περάσει ο άνθρωπος από την κόλαση της δουλείας, της φεουδαρχίας, του καπιταλισμού, των άπειρων σφαγών, για να πραγματοποιηθεί η οικονομική συσσώ­ρευση που θα καθιστούσε δυνατή την Τεχνολογία. Ήταν μέσα στο “Μυστικό Σχέδιο” του Θεού (ή του Λόγου, της Ιστορίας, της Τύχης ή της Ανάγκης). Και επειδή η Τε­χνολογία είναι γέννημα του χριστιανικού πολιτισμού, της “εποχής των Ιχθύων”, οι “χριστιανοί” μας είναι διατεθειμένοι να δεχθούν ότι ακόμα και η ενσάρκωση του Υ­ιού του Θεού έγινε για να υπηρετήσει τον τεχνολογικό σκοπό του “Θεϊκού Σχεδί­ου”, δηλαδή την έλευση της “εποχής του Υδροχόου”, της εποχής του τεχνολογικού παραδείσου.

Τα δεδομένα του 20ού αιώνα έδειξαν, ωστόσο, ότι κάθε αύξηση και γενίκευση των αλλαγών στην τεχνολογική υποδομή της κοινωνίας, των αλλαγών που είχαν θετικές επιπτώσεις στην επιβίωση, εξανεμίζονται από την αύξηση του πληθυσμού, που αυ­τές προκαλούν. Από πλευράς ποσοστού συμμετοχής στα διαθέσιμα αγαθά και στην υπάρχουσα γνώση, η νέα πλειονότητα παραμένει στο ίδιο και χειρότερο ποσοστό με την προηγούμενη. Ο κατά κεφαλήν άνισος λόγος της συμμετοχής στον κοινωνι­κό πλούτο καθόλου δεν βελτιώνεται, όπως έχουν δείξει άλλωστε και τα στοιχεία του ΟΗΕ για την εξέλιξη της κοινωνικής ανισότητας. Το “αίτιο”, που υποτίθεται ότι αποκλείει την “οπισθοδρόμηση”, αποκλείει εξ ίσου και την “πρόοδο”, δυναμιτίζο­ντας τον ίδιο τον θεωρητικό πυρήνα του τεχνολογικού μεσσιανισμού. Αλλά ποιος σκοτίζεται για τέτοια δεδομένα;

Βεβαίως, αν δεν υπήρχε πρόοδος, δεν θα είχαμε μετάβαση από τον κολεκτιβιστικό στον ατομοκεντρικό πολιτισμό, από τον Δούλο στον Μισθωτό. Ούτε από τον Μισθω­τό στον Φίλο. Η μεσσιανική ελπίδα παίρνει διάφορες φανταστικές μορφές, μια από τις οποίες είναι και η τεχνολογική. Παραπέμπει σε κάτι εφικτό, το οποίο δεν έχει ό­μως καμιά σχέση με τις εν λόγω μορφές. Η πρόοδος είναι δυνατή, αλλά σε τελείως άλλο επίπεδο. Σύμφωνα με την τριαδική παράδοση, από την οποία αντλούμε εδώ, η μόνη πρόοδος που μπορεί να υπάρξει είναι η ανθρωπολογική: Δούλος, Μισθω­τός, Φίλος. Η πρόοδος είναι ιδέα του Προσώπου, την οποία το Άτομο και ο Δούλος την προσαρμόζουν στο δικό τους φαντασιακό, απομακρύνοντάς την από το πραγμα­τικό της περιεχόμενο. Ας δούμε πώς αυτό γίνεται στην εβραϊκή, την ελληνική και τη νεωτερική περίπτωση.


2. Ο εβραϊκός ιστορικισμός
Ο εβραϊκός πολιτισμός είναι ο πιο εξελιγμένος κολεκτιβιστικός πολιτισμός γιατί μπο­ρεί να υπάρξει και χωρίς πολιτική εξουσιαστική πυραμίδα. Του αρκεί η αυθεντία του Νόμου. Η μελέτη του κολεκτιβισμού αυτού θα βοηθούσε πολύ την εξ αντιδια­στολής κατανόηση της ανθρωπολογίας των ατομικιστικών πολιτισμών.

Στο κέντρο της προσωπικής και της συλλογικής ζωής του ιουδαίου βρίσκεται ο Νό­μος και κάθε πτυχή της ρυθμίζεται από τις διατάξεις του. Δεν έχουμε παρά να τηρή­σουμε τις Εντολές. Οι Εντολές δεν είναι μόνο Δέκα, αλλά εξειδικεύονται σε αναρίθ­μητες άλλες. Κι αν δημιουργούνται ασάφειες υπάρχουν οι αρμόδιοι ερμηνευτές, έ­τοιμοι πάντοτε για μια απεριόριστη εξειδίκευση της νομικής καζουιστικής (περιπτω­σιολογίας). Ο πιστός ιουδαίος είναι ο “Δούλος του Νόμου”. Παραδόξως όμως ο άν­θρωπος αυτός δεν έχει μια στατική – κυκλική αντίληψη του χρόνου. Ο χρόνος του είναι ευθύγραμμος: έχει αρχή και αναμενόμενο τέλος-σκοπό. Είναι χρόνος ιστορι­κός. Μετράει από “κτίσεως κόσμου”. Καταγράφει με σχολαστικότητα τη διαδοχή των γενεών, σημειώνει τα γεγονότα που θεωρούνται σημαντικά για τη συλλογική ζωή και αναμένει τον Βασιλιά-Μεσσία, που θα καταστήσει τον εβραϊκό λαό κυρίαρχο των εθνών. Έχουμε έτσι σαφώς μια αντίληψη προόδου. Αυτό όμως που “προοδεύ­ει” στον χρόνο δεν είναι ο μεμονωμένος-συγκεκριμένος άνθρωπος, αλλά ο εβραϊ­κός Λαός, ένα συλλογικό υποκείμενο. Η πρόοδος θα καταλήξει σε μια αποφασιστι­κή αλλαγή στις σχέσεις του με τα έθνη (κυριαρχία επ’ αυτών). Δεν παραπέμπει, επο­μένως, σε κάποια έννοια ανθρωπολογικής εξελίξεως. Έχουμε έτσι, στην περίπτωση των Εβραίων, ένα κολεκτιβιστικό έθνος, που έχει πετύχει τη συλλογική εξατομίκευ­σή του, τη μετατροπή του από “έθνος καθ’ εαυτό” σε “έθνος για τον εαυτό του”, χω­ρίς να μπει καθόλου στο στάδιο της ανθρωπολογικής εξατομίκευσης. Ο εβραϊκός λα­ός γίνεται έθνος α) χάρη στην αποκλειστική-προνομιακή σχέση του με τον Ένα Θεό του, β) χάρη στα κληρονομικά του δικαιώματα αποκλειστικότητας πάνω στη σχέση αυτή, και γ) χάρη στην εσχατολογική (ιστορική) προοπτική-ολοκλήρωσή της.

Πρέπει να σημειώσουμε και την παραδοξότητα του εβραϊκού κολεκτιβισμού, γιατί έ­χει δύο μεσσιανικές παραδόσεις: την κυρίαρχη κολεκτιβιστική (περιμένει βασιλιά-Μεσσία) και μια περιθωριακή προσωποκεντρική, στο περιβάλλον της οποίας θα γεν­νηθεί ο Ιησούς Χριστός.

3. Ο αρχαιοελληνικός βιοκεντρισμός
Ο ατομικιστικός ελληνικός πολιτισμός, αντιθέτως, δεν έχει καμιά αντίληψη συλλογι­κής προόδου. Η συλλογική εξατομίκευση των Ελλήνων σε έθνος δεν οφείλεται σε κάποιας μορφής μονοθεϊσμό, ούτε στην εγκαθίδρυση κληρονομικών δικαιωμάτων πάνω σε μια πνευματική παράδοση. Οφείλεται στην ανθρωπολογική τους εξατομί­κευση, που τους διαφοροποιεί τελείως. Σε αντίθεση με όλους τους άλλους που εί­ναι λαοί υπηκόων, οι Έλληνες είναι έθνος εταίρων (ελευθέρων ατόμων).

Για τον ολυμπιακό πολυθεϊσμό μπορούν να γίνουν διάφορες υποθέσεις. Ας σημειώ­σουμε δύο: α) Είναι αποτέλεσμα συγκατοίκησης θεών που αντιστοιχούν ο καθένας σε διαφορετική ψηφίδα του φυλετικού μωσαϊκού, που μιλά τις διαλέκτους της ελλη­νικής γλώσσας και παίρνει μέρος στον Τρωικό Πόλεμο και αργότερα στους Ολυμπια­κούς αγώνες. β) Είναι μεταφυσική προβολή των πολλαπλών αντιφατικών και από διαφορετικές πλευρές συντελούμενων κρυσταλλώσεων-μορφοποιήσεων της προελ­ληνικής ψυχής, καθώς αυτή βγαίνει από την κολεκτιβιστική αμορφία και μπαίνει στον δρόμο της ελληνικής εξατομίκευσης. Όπως κι αν έχει το πράγμα, το σίγουρο είναι ότι οι κάτοικοι του Ολύμπου είναι Άτομα. Η κοινότητά τους κάθε άλλο παρά κολεκτιβιστική είναι. Η συλλογική εξατομίκευση, έναντι των άλλων λαών, προερχό­μενη από την ανθρωπολογική εξατομίκευση, δεν χρειάζεται τη σχέση με έναν απο­κλειστικό θεό για να συγκροτηθεί, αν και βεβαίως το πολυπρόσωπο της θεότητας συντηρεί, όπως παρατηρεί ο Ζαμπέλιος, τον τοπικισμό και, από ένα σημείο και πέ­ρα, γίνεται τροχοπέδη, όχι μόνο για την περαιτέρω ανθρωπολογική εξέλιξη και οι­κουμενική εξάπλωση του Ελληνισμού αλλά και για την ίδια την πρόοδο της εθνικής-κοινωνικής συνάφειας και συνοχής του.

Δεν έχουμε στην ελληνική περίπτωση αίσθηση του συλλογικού χρόνου, ως ιστορι­κού χρόνου. Ο ιστορικός χρόνος είναι εδώ κυκλικός, όπως και ο κοσμικός χρόνος. Η σύμπτωση όμως με τους παγανιστικούς κολεκτιβιστικούς πολιτισμούς, ως προς την ανιστορικότητα, την κυκλική αντίληψη για τον χρόνο, είναι απατηλή, γιατί ο χρό­νος του ατομικού βίου δεν είναι καθόλου κυκλικός. Εμπεριέχει σαφώς την έννοια της προόδου-προκοπής, γιατί αποσκοπεί σε ένα ανθρωπολογικό πρότυπο: αυτό του καλού και αγαθού ανδρός, ο οποίος συνδυάζει ανδρεία, φρόνηση και σωφροσύνη και είναι εσωτερικά δίκαιος. Ο χρόνος του βίου διέπεται από την εξελικτική-προο­δευτική ιδέα της προκοπής, ως καλλιέργειας της αρετής, που κάνει τον άνθρωπο υ­πεύθυνο πολίτη: Άτομο. Εξελικτική στο ατομικό επίπεδο, η αντίληψη της προόδου έ­χει λοιπόν εδώ σαφώς ανθρωπολογικό περιεχόμενο και μάλιστα εξατομικευτικό, διαμορφωτικό ατομοκεντρικής και όχι κολεκτιβιστικής κοινωνίας.

Όπου στους κολεκτιβιστικούς πολιτισμούς της Ανατολής, όπως π.χ. στον ινδουισμό και στον βουδισμό, έχουμε αντίληψη ατομικής προκοπής, αυτή έχει εξωκοινωνική προοπτική. Ο άνθρωπος πρέπει εκεί να βελτιώνεται, για να έχει μια καλύτερη με­τεμψύχωση. Στόχος της βουδιστικής ατομικής τελειοποίησης δεν είναι η ανάπτυξη της ατομικότητας αλλά η εξάλειψή της.

4. Ο τρισδιάστατος χρόνος του Προσώπου
Με τη μετάβαση του ελληνικού Ατόμου στο στάδιο του Προσώπου έχουμε την εμφά­νιση μιας άλλης αντίληψης για τον χρόνο, η οποία θα μπορούσε να προσεγγιστεί α­πλουστευτικά ως “σύνθεση” ελληνικής και εβραϊκής.

Λόγω της παραδοχής ατομικής και συλλογικής ταυτότητας, η πρόοδος είναι και ατο­μική και συλλογική “ταυτόχρονα”. Προκόβοντας το άτομο, προκόβει και η κοινότητα και αντιστρόφως. Εντασσόμενη στην προοπτική του Προσώπου, η ελληνική αντίλη­ψη για τον υπαρξιακό (ατομικό) χρόνο ανακαινίζεται, ενώ η αντίληψη για την κυκλι­κότητα του ιστορικού (συλλογικού) χρόνου εγκαταλείπεται και αντικαθίσταται από κείνη του εσχατολογικού ιστορικού (συλλογικού) χρόνου, τις καταβολές της οποίας τις βρίσκουμε στην εβραϊκή προφητική παράδοση. Η νέα αντίληψη για τον χρόνο, η ελληνο-χριστιανική, είναι η αντίληψη του Προσώπου. Ελάχιστα όμως πράγματα μπο­ρούμε να πούμε γι’ αυτήν, επειδή περιλαμβάνει την εμπειρία της “αιωνιότητας”. Μι­λώντας με όρους της ατομικιστικής νοητικής βαθμίδας, θα αποδίδαμε τον χρόνο του Προσώπου ως ατομικό και συλλογικό “συγχρόνως”. Αλλά αυτό το “συγχρόνως” πώς να γίνει κατανοητό; Αυτό που καθιστά ακατανόητο για το Άτομο τον προσωποκεντρι­κό χρόνο είναι η ιδιότητά του να “εκρήγνυται” στην “αιωνιότητα”, ή αλλιώς το γίγνε­σθαι να “εκβάλλει” στο “είναι”, κάθε φορά που το παρόν “αγγίζει” τα “έσχατα”. Ο “εκρηγνυόμενος” σπειροειδής-κυλινδροειδής ιστορικός χρόνος είναι εσχατολογικός. Το τέλος-σκοπός, η Δευτέρα Παρουσία και η συνδεδεμένη μ’ αυτήν γενική Ανάστα­ση-ανακαίνιση του κόσμου, δεν είναι γεγονός ενδοϊστορικό, όπως στην εβραϊκή α­ντίληψη, αλλά “μεταϊστορικό”. Η “θέωση”, ως “σημείο τομής” της προσωπικής και της συλλογικής “θεώσεως”, το οποίο επιτυγχάνεται κατά τη “Θεία Λειτουργία”, πα­ραμένει απλώς “πρόγευση των εσχάτων”. Η “ολοκληρωμένη” και “οριστική” θέωση θα πραγματοποιηθεί όταν έλθει το “πλήρωμα του χρόνου”. Όταν θα έχει αποπε­ρατωθεί η πραγματοποίηση του “θεϊκού σχεδίου”.

Προσπάθησα να παρουσιάσω στην Έκλειψη του Υποκειμένου μια εκλογικευμένη δια­τύπωση του προσωποκεντρικού χρόνου, ως τρισδιάστατου “σπειροειδούς-κυλινδρι­κού” συνεχούς, αλλά, ενώ τυπικά μου φαίνεται σωστή, δεν νομίζω ότι βοηθά ιδιαί­τερα στην κατανόηση. Ουσιαστικά, δεν ξέρουμε πώς βιώνει και πώς αντιλαμβάνεται τον χρόνο το Πρόσωπο. Ίσως μπορούμε να μαντέψουμε τι σημαίνει στερεομετρικός χρόνος (ατομικός-συλλογικός “συγχρόνως”), αν σκεφθούμε α) ότι μιλάμε για ταυτό­χρονη εξέλιξη-προκοπή και στο υπαρξιακό και στο ιστορικό πεδίο, β) ότι η “πηγή της ροής” του χρόνου βρίσκεται στο μέλλον και όχι στο παρελθόν και γ) ότι το εί­δος της προσωπικής ενέργειας που την “παράγει” είναι η αμερόληπτη Αγάπη. Με άλ­λα λόγια: είναι ο χρόνος του ανθρώπου, ο οποίος αγαπά με τον τρόπο που αγαπά ο τριαδικός Θεός. Οι διατυπώσεις αυτές και πάλι δεν λένε πολλά πράγματα. Υποθέ­τουμε ότι η κατανόηση είναι δύσκολη επειδή όλα αυτά αντιστοιχούν σε εμπειρίες μιας ανθρωπολογικής βαθμίδας και ενός πολιτισμού ανώτερου από τον δικό μας.


5. Η νεωτερική εσχατολογίαΗ αντίληψη του νεωτερικού Ατόμου για τον χρόνο δεν είναι ούτε η αντίληψη του Προσώπου ούτε εκείνη της ελληνικής εξατομίκευσης. Ο νεωτερικός ατομικός χρό­νος έχει εξελικτική κατεύθυνση, αλλά α) διαμετρικά αντίθετη από την ελληνική, ε­νώ β) ο συλλογικός χρόνος γίνεται αντιληπτός ως εσχατολογία ιουδαϊκού τύπου.

Οι φραγκοτεύτονες, πρόγονοι του νεωτερικού Ατόμου, δεν ήταν σε θέση να προ­σλάβουν την ελληνική χριστιανική αντίληψη για τον χρόνο και τη μετέτρεψαν σε ε­σχατολογία εβραϊκού τύπου. Επί πλέον, με το μέλλον είχαν και εξακολουθούν να έ­χουν ειδικό πρόβλημα, που δεν μας παίρνει να το αναλύσουμε εδώ, ένα πρόβλημα που τους κάνει ευάλωτους στον χιλιασμό. Στη Δευτέρα Παρουσία είδαν την έλευση ενός εβραϊκού Μεσσία, ο οποίος θα εγκαινιάσει ένα στάδιο ιστορικό. Το ανώτερο βεβαίως και τελευταίο. Έτσι όταν ο θρίαμβος της εξατομίκευσης έφερε την ανατρο­πή της κυριαρχίας του κολεκτιβιστικού χριστιανισμού στη Δύση, πέρασαν, χωρίς κα­μιά ιδιαίτερη προσπάθεια, στον κοινωνικό ουτοπισμό. Ο παράδεισος θα έλθει, ανα­πόφευκτα, μέσω της τεχνικής προόδου και της πολιτικής. Αυτός είναι η νεωτερικό­τητα, το βασίλειο της Λογικής, η εκκοσμικευμένη εκδοχή της εσχατολογικής χιλιετί­ας. “Στη χριστιανική Δύση οι ‘νεώτεροι χρόνοι’ σήμαιναν τους επικείμενους αιώνες του μέλλοντος που θα αρχίσουν μόνο με τη Δευτέρα Παρουσία (…) Αντίθετα, η κο­σμική έννοια της νεώτερης εποχής εκφράζει την πεποίθηση ότι το μέλλον έχει ήδη αρχίσει.”1 Εμπεδωμένη πολύπλευρα, η εκκοσμικευμένη αυτή εσχατολογία θα μετα­τραπεί από τους Χέγκελ και Μαρξ σε επιβλητικό ιστορικιστικό μεγαθήριο.

Στην ύπαρξη “θεϊκού σχεδίου” πίστευαν και οι Έλληνες χριστιανοί αλλά το θεωρού­σαν ανεξιχνίαστο. Πίστευαν ότι το θεϊκό σχέδιο δεν μπορεί να συλληφθεί από την ανθρώπινη λογική. Πεπεισμένοι ότι κάθε προσπάθεια “σύλληψης” του “θεϊκού σχε­δίου” καταλήγει σε ανοησία και σε βλάσφημη απόδοση του ιστορικού κακού στον Θεό, δεν ασχολήθηκαν με το θέμα. Δεν είχε όμως την ίδια επιφυλακτική αντίληψη η χριστιανική Δύση, η οποία σπούδαζε τη ratio σαν δρόμο για τη γνώση της “θείας ουσίας”: Αν ο Θεός είναι Νους, τότε το σχέδιό Του είναι λογικό. Περίπλοκο μεν αλ­λά λογικό. Δηλαδή κατ’ αρχήν κατανοήσιμο και άρα απεικονίσιμο σε ένα λογικό διά­γραμμα. Από μια τέτοια βάση ξεκίνησαν στη Δύση όλες οι προσπάθειες να συλλη­φθεί η “κρυμμένη λογική της Ιστορίας” και να διατυπωθεί ως θεωρία κοινωνικής προόδου μέσα από στάδια. Έτσι δεν είναι λίγοι αυτοί που κατά καιρούς έβαλαν τον εαυτό τους στη θέση του Θεού και πίστεψαν ότι “συνέλαβαν” τη σοφία του, για να γίνουν τελικώς “νούμερο”. Κορυφαίοι ανάμεσά τους οι φιλόσοφοι στους οποίους και αναφερθήκαμε. Μετά το φιάσκο του μαρξιστικού “επιστημονικού” προφητισμού δεχόμαστε, επί τέλους σήμερα (: μεταμοντέρνα θέση), ότι η δυναμική της ιστορίας είναι “χαοτική”, δηλαδή μη γραμμική, μη απεικονίσιμη με όρους ντετερμινιστικής λογικής και θεωρίας συστημάτων.

Η νεωτερική εσχατολογία προσδίδει, λοιπόν, στον χρόνο σαφώς εξελικτικό χαρακτή­ρα. Τον νοηματίζει ως διαρκή εμπλουτισμό του συλλογικού, ως διαρκή αύξηση της ι­κανότητάς του “να απαντά στις προκλήσεις”. Ή πιο χαρακτηριστικά: να “λύνει τα προβλήματα”. Να “λύνει” την “αντίθεση” ανάμεσα στον άνθρωπο και στη φύση, από την οποία θεωρείται ότι, σε “τελευταία ανάλυση”, πηγάζουν όλες οι ενδοκοινωνικές αντιθέσεις (λογιζόμενες και αυτές ως “προβλήματα”).

Η νεωτερική αντίληψη για τον συλλογικό χρόνο είναι, λοιπόν, εβραϊκή, διαφορετι­κή από την κυκλική αρχαιοελληνική και την τρισδιάστατη χριστιανοελληνική. Παρο­μοίως, η νεωτερική αντίληψη για τον υπαρξιακό (ατομικό) χρόνο δεν έχει καμιά σχέση με την αντίστοιχη ελληνική. Εστιάζεται στην ανάπτυξη του διανοητικού μορί­ου της προσωπικότητας και παραμελεί τα υπόλοιπα. Το πρόβλημα της νεωτερικότη­τας δεν είναι να μεταπλάσει τον εαυτό, ώστε να γίνει κάτι άλλο απ’ αυτό που είναι: να μπορεί π.χ., όπως το ελληνικό Άτομο, να κυριαρχεί πάνω στις απρόσωπες δυνά­μεις της κοινής μας φύσης, ώστε να λειτουργεί μέσα στην πόλι του ως δίκαιος πολί­της, με φρόνηση, παληκαριά και σωφροσύνη. Ο δρόμος που πήρε η νεωτερική εξα­τομίκευση έχει την ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση από εκείνον της ελληνικής. Τα ε­πιτεύγματά της στο πεδίο της “καλής αλλοίωσης” του εαυτού, μέσω της αρετής, θεω­ρούνται άχρηστα και άνευ αξίας. Ο άνθρωπος πρέπει εδώ να συμβιβαστεί με τη “φύση” του. Πρέπει να απαλλαγεί από τα “μεταφυσικά” συστήματα που θέλουν να μεταμορφώσουν τα πάθη, γιατί αυτά καταλήγουν αναγκαστικά στην ποινικοποίηση της επιθυμίας. Ο άνθρωπος πρέπει να φτιάξει έτσι την κοινωνία του, ώστε κάθε επι­θυμία να μπορεί να ικανοποιείται απρόσκοπτα, γιατί είναι εκ φύσεως καλός και δεν χρειάζεται “βελτίωση”. Η μόνη βελτίωση και πρόοδος, που νοείται στο επίπεδο της νεωτερικής ατομικής εξέλιξης, είναι αυτή ακριβώς που έχει ως περιεχόμενο την α­παλλαγή από τις δήθεν “βελτιώσεις” και τις παραδόσεις που τις υποστηρίζουν. Δε­κτή είναι μόνο η αγωγή η οποία αποβλέπει στον θρυμματισμό και στη διάλυση των αποκρυσταλλωμένων ανθρωπολογικών “βελτιώσεων”, που έφεραν τον εαυτό σε α­ντίθεση με τη φύση του. Προκρίνεται ρητά η αγωγή που θα φέρει την “εξυγίανση” των σχέσεων ανάμεσα στον άνθρωπο και τον εαυτό του. Το σλόγκαν “να είσαι ο ε­αυτός σου” εδώ παραπέμπει. Πρόοδος στην ατομική διάσταση είναι λοιπόν τώρα η κατεδάφιση όλων των δεδομένων, που παλιά θεωρούνταν ως “ανθρωπολογική εξέ­λιξη”. Πρόοδος είναι η επιστροφή στη “φυσικότητα”. Στην καινούργια αυτή βάση, της “φυσικότητας”, το Άτομο πρέπει να προικιστεί με όλη εκείνη την ετοιμότητα λο­γικής και παρατηρητικότητας, που θα του επιτρέψουν να βρίσκει αποτελεσματικές λύσεις στα κοινωνικά “προβλήματα”. Το θέμα είναι να μάθει, ο “φυσικοποιημένος” άνθρωπος, να χρησιμοποιεί τη λογική και την παρατήρηση με τέτοια τρόπο, που να κάνουν τη ζωή του άνετη, ελεύθερη και ευτυχή.

Από τη στιγμή όμως που ο δυτικός άνθρωπος άρχισε να βλέπει τα πάντα σαν “προ­βλήματα” που περιμένουν τη λύση τους, ο δρόμος που οδηγεί στην αλγοριθμική σκέψη και την εφαρμογή της για την κατασκευή συστημάτων είχε ανοίξει. Κάθε “πρόβλημα” βρίσκει τον αλγόριθμό του και αντιμετωπίζεται με την κατασκευή του κατάλληλου μηχανικού συστήματος. Έτσι φτιάχτηκε η πολύπλοκη κοινωνία που ξέ­ρουμε, με τα γιγάντια μηχανικά συστήματα που κοντεύουν να πνίξουν τη ζωή στον πλανήτη. Το νεωτερικό Άτομο είναι μια φυσική επιθυμητική μονάδα, που έχει ανά­γκες, οι οποίες ικανοποιούνται από συστήματα.

Παρατηρούμε ότι η εξέλιξη έχει περιεχόμενο μόνο στο μέτρο που κατεδαφίζεται ο προηγούμενος κολεκτιβιστικός εαυτός και τα κοινωνικά του “εποικοδομήματα”. Από κει και πέρα η εξέλιξη είναι μόνο κοινωνική. Ο υπαρξιακός χρόνος κενώνεται από περιεχόμενο. Υποκαθίσταται πλήρως από τον συλλογικό χρόνο, ο οποίος, καθώς γί­νεται χρόνος μηχανής, δεν παύει να ανανεώνει, συνεχώς και με αυξανόμενη ταχύ­τητα, τα μηχανικά του περιεχόμενα. Ο άνθρωπος απέκτησε ατομικό ρολόϊ, για να μετρά όμως τον συλλογικό και όχι τον ατομικό χρόνο. Από τη στιγμή που έχει κατα­ναλώσει το προνεωτερικό παρελθόν του, το νεωτερικό Άτομο φτάνει στην κορυφή της ανοδικής ανθρωπολογικής του εξέλιξης. -Κορυφή η οποία συμπίπτει με την κυ­ριαρχία του μοντερνισμού, με τη μηχανοποίηση (μηδενισμό) των συλλογικών ταυτο­τήτων. Από τη στιγμή όμως αυτή αρχίζει και η έκλειψή του. Ο υπαρξιακός χρόνος ε­πικαλύπτεται από τον μηχανοποιημένο συλλογικό χρόνο και παύει να υφίσταται. Η επίτευξη της κατάστασης αυτής είναι και το βαθύτερο περιεχόμενο της λεγόμενης “κοινωνικής προόδου”.

6. Η σταδιοποίηση της “Προόδου”

Η εκκοσμικευμένη εσχατολογική μεταφυσική εκφέρεται ως θεωρία ιστορικών σταδί­ων. Για τον Μαρξ, ο οποίος “αντέστρεψε” τον Χέγκελ και αναβάθμισε τον ουτοπικό σοσιαλισμό σε “επιστημονικό”, η Ιστορία χωρίζεται σε δύο μεγάλα στάδια: την προϊ­στορία ή “βασίλειο της αναγκαιότητας” και την καθ’ εαυτού Ιστορία ή “βασίλειο της ελευθερίας” (αταξική κοινωνία, κομμουνισμός). Το δεύτερο στάδιο, το ομόλογο της Δευτέρας Παρουσίας, δεν άρχισε με τον Διαφωτισμό και τις αστικές επαναστάσεις, όπως είχαν διακηρύξει οι Διαφωτιστές. Θα αρχίσει, εξ άπαντος, με τη σοσιαλιστική επανάσταση.

Αυτά ως προς την “καθ’ εαυτού” Ιστορία. Η “προϊστορία”, από την άλλη πλευρά, χω­ρίζεται σε πέντε υπο-στάδια: πρωτόγονη κοινωνία, δουλεία, φεουδαρχία, καπιταλι­σμός, δικτατορία του προλεταριάτου. Υπήρξε βέβαια και ο “ασιατικός δεσποτισμός”, που ο Μαρξ τον ανακάλυψε πολύ αργά, αφού είχε ήδη φτιαχτεί η βολική θεωρία των “πέντε σταδίων” και επί πλέον αυτή είχε τύχει ενθουσιώδους υποδοχής από το “κίνημα”. Έτσι η “ανωμαλία” εξοστρακίσθηκε σιωπηρά εκ μέρους των θεωρητικών ε­πιγόνων, λόγω και των ενοχλητικών ομοιοτήτων της με τον υπαρκτό σοσιαλισμό. Α­κολούθως αντιπροτάθηκαν στη μαρξιστική σταδιοποίηση της ιστορίας άλλες ακόμα πιο θετικιστικές θεωρίες σταδίων, όπως π.χ. αυτή του Ροστόου, για τα στάδια της οι­κονομικής “ανάπτυξης” ή η πιο ευφάνταστη μεταμοντέρνα θεωρία των “τριών κυμά­των” του Τόφλερ: Αγροτικοί πολιτισμοί (πρώτο κύμα), βιομηχανικός πολιτισμός (δεύτερο κύμα), μεταβιομηχανικός-πληροφορικός πολιτισμός (τρίτο κύμα).

Συναφής με κάθε θεωρία σταδίων είναι η διαμάχη ανάμεσα σ’ εκείνους που θεω­ρούν “υποχρεωτικά” τα στάδια και σ’ κείνους που πιστεύουν στη δυνατότητα της “υ­περπήδησής” τους. Τέτοια ήταν η διαμάχη ανάμεσα στους σοσιαλδημοκράτες, που έ­λεγαν ότι για να πας στον σοσιαλισμό πρέπει να περάσεις πρώτα από τον καπιταλι­σμό, και στους κομμουνιστές που ισχυρίζονταν ότι μπορεί μια “προκαπιταλιστική” χώρα να περάσει “κατ’ ευθείαν” στον σοσιαλισμό, “υπερπηδώντας” το καπιταλιστικό στάδιο. Για τη λύση του προβλήματος είχαν προταθεί μάλιστα και οι ειδικότερες θε­ωρίες της “διαρκούς” και της “αδιάκοπης” επανάστασης. Η υπενθύμησή τους μοιάζει σχολαστική, αλλά αναφέρεται στο κεντρικό πρόβλημα κάθε θεωρίας εξελικτικών σταδίων. Υπενθυμίζουμε την ενδιάμεση απάντηση που έδωσαν οι νεομαρξιστές. Αυ­τοί έγραψαν άπειρους τόμους για να υποστηρίξουν ότι, όσο κι αν προσπαθήσουν, οι χώρες της “περιφέρειας” δεν μπορούν να “φτάσουν” τις χώρες του “κέντρου”. Δεν είναι ότι δεν μπορούν να μπουν στο καπιταλιστικό στάδιο. Απλώς ο καπιταλι­σμός που μπορούν να οικοδομήσουν είναι διαφορετικός: εξαρτημένος, υπανάπτυ­κτος, δορυφορικός. Το χάσμα θα παραμένει αδιάβατο. Το πολύ - πολύ να έχουμε “ανάπτυξη της υπανάπτυξης”. Αυτό ήταν και το βασικό τους επιχείρημα εναντίον της “αυταπάτης του εκσυγχρονισμού”. Αλλά εις μάτην. Είναι απίστευτο πόσο διαποτίζει τις αντιλήψεις μας η νεωτερική ανάγκη για σταδιοποίηση του ιστορικού χρόνου. Τι θα έμενε π.χ. από την αντίληψή μας περί “εκσυγχρονισμού” αν παύαμε να πιστεύου­με στα “στάδια”; Υποτίθεται ότι διαφορετικοί ιστορικοί χρόνοι συνυπάρχουν την “ί­δια στιγμή”. Ενώ εγώ π.χ. βρίσκομαι στο παρόν (είμαι “σύγχρονος”), εσύ μπορεί να βρίσκεσαι στο παρελθόν, να είσαι “καθυστερημένος” και “αναχρονιστικός”. Στο ιστο­ρικό “παρόν” βρίσκεται πριν απ’ όλα η Αμερική και ακολουθούν η Δυτική Ευρώπη και η Ιαπωνία. Έπονται κατόπιν, ασθμαίνοντες, όλοι οι άλλοι, με διάφορους βαθ­μούς μετοχής στο “παρόν”. Ως κριτήριο για την κατάταξη των εθνών στη γραμμική ι­στορικιστική κλίμακα χρησιμοποιείται, χωρίς να δηλώνεται, η συναρτημένη με την τεχνολογία διαβάθμιση της ηγεμονικής ισχύος. Αυτή είναι τελικώς το αληθινό μέτρο του “εκσυγχρονισμού”.

Αλλά ας επανέλθουμε στο ιστορικιστικό πρόταγμα. Υπάρχει ο ομογενοποιημένος ι­στορικός χρονο-χώρος της νεωτερικότητας. Είναι ο σύγχρονος δυτικός πολιτισμός, που έχει γίνει “παγκόσμιος”. Λέγεται νεωτερικότητα, λόγω της καταστατικής αντιπα­ραδοσιακότητάς του και της ειδικής σωτηριολογικής αξίας που προσλαμβάνει το “νέ­ο” στη γραμμική-εξελικτική αντίληψη του νεωτερικού ανθρώπου για τον ιστορικό χρόνο. Αναγνωρίζει το “πριν” από τον εαυτό του σαν “προϊστορία” της καθ’ εαυτού ι­στορίας, που είναι το δικό του παρόν. Επειδή όμως νευρωτικά θέλει να “κατέχει” το μέλλον, η νεωτερικότητα δεν μπορεί να αναγνωρίσει ότι είναι ενδεχόμενο να υπάρ­ξει ιστορικό στάδιο και “μετά” απ’ αυτήν. Γι’ αυτό νομιμοποιείται ο Φουκουγιάμα να κηρύσσει ήδη παρόν το “τέλος της Ιστορίας”. Το μέλλον είναι προληπτικά αποικισμέ­νο από τη νεωτερικότητα. Επομένως: αφού η νεωτερικότητα δεν έχει πλέον έδα­φος περαιτέρω επέκτασης, αφού έχει επιβληθεί σε παγκόσμια κλίμακα και πρακτικά δεν έχει βιώσιμους εχθρούς, αφού η δημοκρατία και η ελεύθερη αγορά έχουν επι­κρατήσει, κατά την προεξοφλητική διαπίστωση του Φουκουγιάμα,2 η ιστορία έχει “τελειώσει”. Ο Σκοπός-Τέλος της νεωτερικότητας έχει επιτευχθεί-ολοκληρωθεί. Βέ­βαια το “τέλος” είναι στη νεωτερική αντίληψη ενδοϊστορικό και όχι μεταϊστορικό, ό­πως στην ελληνο-χριστιανική αντίληψη. Κι από δω πηγάζουν του κόσμου τα προβλή­ματα. Πάντως, επί νεωτερικού επιπέδου, το θεώρημα του Φουκουγιάμα είναι ακατα­μάχητο, γιατί ολόκληρη η σκέψη του 19ου και του 20ού αιώνα κινείται στο σχήμα του “τέλους”. Το σχήμα αυτό δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ούτε από τον “ύστερο” μαρξισμό (σχολή Φρανκφούρτης, σχολή Φουκώ-Ντεριντά, “αδύναμη σκέψη”, θεωρη­τικοί του “τέλους των μεγάλων αφηγήσεων”).3 Ο Φουκουγιάμα είναι περισσότερο καίριος απ’ ό,τι φαντάζεται λέγοντας ότι: “Το τέλος της ιστορίας είναι η ολοκλήρω­ση των διαδικασιών εξατομίκευσης, της οποίας προσφορότερη μορφή αποτελεί ο φιλελεύθερος καπιταλισμός”. Η νεωτερική διανόηση αδυνατεί να υπερβεί τη θέση του “τέλους”, γιατί βλέπει το Άτομο σαν την κορυφή της ανθρωπολογικής εξέλιξης.

Θα κλείσουμε την επισκόπησή μας με την παρατήρηση ότι, στη νεωτερική αντίληψη για την εξέλιξη, δεν υπάρχει καθόλου η έννοια της υποστροφής. Η εξέλιξη είναι πά­ντοτε “προοδευτική”. Στην ελληνική συνείδηση, αντίθετα, η διαρκής παρουσία των αντινομιών Χάους-Κόσμου, Ακτίστου-Κτιστού, Προσώπου-Ουσίας, καθιστούν την “προοδευτική” ιδέα τουλάχιστον αφελή. Στην τρίβαθμη ανθρωπολογική κλίμακα (Δούλος-Άτομο-Πρόσωπο) τα πράγματα είναι πολύ σύνθετα αλλά και σαφέστερα: υ­πάρχει νόμος προόδου αλλά συγχρόνως και νόμος υποστροφής. Η εξέλιξη και η πτώση δεν είναι αυτόματη ή τυχαία, αλλά προϊόν ελεύθερης επιλογής. Αλλά, αν υ­πάρχει ανθρωπολογική υποστροφή, τι συμβαίνει στο νεωτερικό Άτομο όταν καταρ­ρεύσει μέσα του ο τεχνολογικός μεσσιανισμός και η πίστη στην Πρόοδο; Τι επιπτώ­σεις έχει πάνω στην “ταύτιση” του ανθρωπο-ανταλλακτικού με τον συστημικό του “ρόλο” το “κενό νοήματος” που δημιουργείται; Αλλά αυτά είναι αντικείμενο μιας άλ­λης συζήτησης.

πηγή: Άρδην τ. 35, Απρίλιος 2002 μέσω http://www.antifono.gr

Διαβάστε περισσότερα ...