Subscribe Twitter Twitter

Δευτέρα, 7 Σεπτεμβρίου 2015

Η κρίση έπληξε βαθιά και την επιστημονική έρευνα στην Ελλάδα

Στα τέλη του 2009, την εποχή που ο τότε πρωθυπουργός Γ.Α. Παπανδρέου κατηγορούσε τους Έλληνες πανεπιστημιακούς για χαμηλή παραγωγικότητα, η Ελλάδα βρισκόταν στην 24η θέση της παγκόσμιας κατάταξης στην παραγωγή επιστημονικών άρθρων με αναφορές. 
Του Αθανάσιου Παπαϊωάννου* 
Η ειρωνεία είναι ότι το 2009 ήταν ακριβώς το χρονικό σημείο που τα Ελληνικά πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα έπιασαν το υψηλότερο σημείο παραγωγής επιστημονικών άρθρων στην πρόσφατη ιστορία της χώρας, μετά από μια δεκαετία πολύ ταχύτερης ανάπτυξης επιστημονικών άρθρων στην Ελλάδα συγκριτικά με τη Δυτική Ευρώπη και τις ΗΠΑ. 
Από το 2010 που ο τότε πρωθυπουργός έβαλε τη χώρα στο ΔΝΤ και άρχισε η κρίση, ξεκίνησε και η κάμψη στην παραγωγή επιστημονικών εργασιών η οποία επιταχύνθηκε ιδιαίτερα τον τελευταίο χρόνο. Ως αποτέλεσμα, σε μόλις πέντε χρόνια η Ελλάδα έχασε 11 θέσεις στην παγκόσμια κατάταξη παραγωγής επιστημονικών άρθρων με αναφορές και βρέθηκε στην 35η θέση. Είναι η μοναδική παγκοσμίως αναπτυγμένη χώρα που στο διάστημα αυτό έχασε τόσο πολλές θέσεις στην κατάταξη των χωρών ως προς την παραγωγή επιστημονικών εργασιών. Τα αποτελέσματα που παρουσιάζονται παρακάτω είναι αποκαλυπτικά για το ρόλο της κρίσης στην παραγωγή επιστημονικών εργασιών στην Ελλάδα και θέτει επιτακτικά ερωτήματα στους πολιτικούς αρχηγούς εν’ όψη των εκλογών της 20ης Σεπτεμβρίου. Θα συνεχίσει η αποεπένδυση στα ΑΕΙ και ο μαρασμός τους ;  
Τα αποτελέσματα που παρουσιάζονται εδώ προέρχονται από την κατάταξη επιστημονικών περιοδικών και χωρών από τη SCimago που χρησιμοποιεί τη βάση δεδομένων SCOPUS. Οι πίνακες που παρουσιάζονται περιλαμβάνουν τον αριθμό δημοσιευμένων επιστημονικών εργασιών στις οποίες υπάρχουν αναφορές από άλλες δημοσιευμένες εργασίες.  Ο λόγος που επιλέχθηκαν αυτές οι εργασίες είναι διότι θεωρούνται ότι έχουν κάπως μεγαλύτερη επιρροή στην ανάπτυξη των επιστημών απ’ ότι όλες γενικώς οι εργασίες. Ως σήμερα η SCOPUS και η SCimago δίνουν πληροφορίες για δημοσιεύσεις εργασιών μετά το 1995.   
Το 1996 η Ελλάδα βρισκόταν στην 28η θέση της παγκόσμιας κατάταξης με σύνολο 4.940 εργασίες που δημοσιεύτηκαν εκείνο το έτος, οι οποίες αναφέρθηκαν σε άλλες επιστημονικές εργασίες. Το 2009 οι αντίστοιχες Ελληνικές εργασίες έφτασαν τις 15.905 και ανέβασαν την Ελλάδα στην 24η θέση.  Αξίζει ν’ αναφερθεί ότι ο τριπλασιασμός των δημοσιεύσεων που παρουσιάσθηκε στην Ελλάδα σ’ αυτό το διάστημα δεν εμφανίσθηκε σε άλλες χώρες όπως οι Σκανδιναβικές, η Ν. Ζηλανδία και το Ισραήλ οι οποίες έχασαν θέσεις στην παγκόσμια κατάταξη λόγω της μεγάλης ανόδου κάποιων πληθυσμιακά μεγάλων Ασιατικών χωρών όπως η Ν. Κορέα, το Ιράν και η Τουρκία.
Στο διάστημα αυτών των 13 ετών στην Κίνα δεκαπλασιάσθηκαν οι εργασίες, στο Ιράν έγιναν 25 φορές περισσότερες, στη Μαλαισία 12 φορές περισσότερες, στη Ν. Κορέα, στην Τουρκία και στη Βραζιλία πενταπλασιάσθηκαν, ενώ και στην Ινδία τριπλασιάσθηκαν. Το γεγονός αυτό προφανώς αποτυπώνει μεγάλη αύξηση των επενδύσεων στην ανώτατη εκπαίδευση σ’ αυτές τις χώρες, με διορισμό σημαντικού αριθμού ικανού επιστημονικού προσωπικού, ίσως το άνοιγμα νέων πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων, κλπ. Αντίθετα, η Ρωσία και η Ουκρανία έχασαν πολλές θέσεις στην παγκόσμια κατάταξη στο διάστημα αυτών των 13 ετών.  
Πίνακας 1. Κατάταξη των 50 καλύτερων χωρών με βάση τον αριθμό εργασιών με αναφορές













 Ανά έτος Αθροιστικά για όλο το διάστημα 1996-2014
199620092014
ΧώραΚατά-ταξηΆρθρα με αναφορέςΚατά-ταξηΑλλαγή κατάταξης σε σχέση με 1996Άρθρα με αναφορέςΚατά-ταξηΑλλαγή κατάταξης σε σχέση με 2009Άρθρα με αναφορέςΚατά-ταξηΆρθρα με αναφορές συνολικά από 1996 ως 2014
USΗνωμένες Πολιτείες1323.8881-483.9141-494.790 17.876.234
CNΚίνα928.6302+7296.0502-438.601 23.569.652
GBΗνωμένο Βασίλειο379.6423-132.8643-141.425 32.103.145
DEΓερμανία471.8794-128.6894-136.516 42.045.433
JPΙαπωνία283.8215-3118.9975-107.171 52.008.410
FRΓαλλία553.4036-194.6757-196.467 61.468.286
CAΚαναδάς640.5187-176.4469-280.051 71.134.588
ITΙταλία736.8548-174.0648-84.016 81.117.013
INΙνδία1320.3359+462.9766+3106.078 9944.632
ESΙσπανία1022.93610-62.13010-71.795 10884.670
AUΑυστραλία1122.86511-54.88011-70.579 11809.027
KRΝότιος Κορέα2010.03212+852.26212-68.140 12719.338
RUΡωσία831.42515-737.48714-149.018 13689.095
NLΟλλανδία1221.84414-241.39215-145.774 14628.678
BRΒραζιλία218.65213+843.95913+256.368 15573.988
TWΤαϊβάν188.65216+236.46517-135.926 16477.442
CHΕλβετία1514.90417-229.78818-134.924 17460.824
SEΣουηδία1415.95820-625.93021-131.076 18433.674
PLΠολωνία1611.55419-327.88619-34.097 19418.917
TRΤουρκία275.44018+928.70820-233.450 20368.197
BEΒέλγιο1710.89622-523.08722-126.232 21348.017
IRΙράν5381921+3223.49916+637.141 22278.388
ILΙσραήλ1910.10325-615.40632-715.836 23255.036
ATΑυστρία247.32023+116.72125-219.102 24250.181
DKΔανία227.70526-415.24224-220.292 25245.115
FIΦιλανδία237.42428-514.25031-315.936 26223.366
GRΕλλάδα284.94024+415.90535-1115.074 27209.043
CZΤσεχία294.86027+214.25626+119.098 28206.738
MXΜεξικό314.51529+214.19028+116.607 29201.540
NOΝορβηγία255.73630-513.32833-315.800 30190.800
HKΧονγκ Κονγκ344.18631+313.20836-514.145 31189.621
SGΣιγκαπούρη362.82733+312.79830+316.086 32182.169
PTΠορτογαλία382.66232+613.11627+518.447 33179.134
ZAΝ. Αφρική334.18936-310.24229+516.215 34154.857
NZΝ. Ζηλανδία304.54037-79.95240-311.270 35149.301
MYΜαλαισία5194034+1711.04323+1124.503 36148.844
ARΑργεντινή354.03639-49.44341-210.679 37138.788
UAΟυκρανία265.67043-176.88745-28.931 38131.490
HUΟυγγαρία324.28740-88.29246-68.680 39130.299
IEΙρλανδία392.57338+29.50242-410.159 40123.585
ROΡουμανία431.88235+810.89138-312.091 41122.884
EGΑίγυπτος372.79641-48.08737+413.415 42117.104
THΤαϊλάνδη481.18642+67.97139+311.394 43104.982
SAΣαουδική Αραβία421.19352-64.12634+1615.286 4487.643
CLΧιλή441.70844-6.27544-9.069 4586.521
PKΠακιστάν5287445+76.08843+29.954 4678.219
SKΣλοβακία402.41350-104.35247+36.459 4770.964
HRΚροατία451.66346-15.26252-65.186 4869.675
SIΣλοβενία461.40647-14.55853-65.000 4962.170
Βουλγαρία41221254-13362057-33.348 5054.894
Η ταχύτερη αύξηση επιστημονικών εργασιών στην Ελλάδα εμφανίσθηκε στην δεκαετία 1999-2009 όπου ο αριθμός σχεδόν τριπλασιάσθηκε. Σ’ αυτό το διάστημα η ταχύτητα αύξησης των εργασιών στην Ελλάδα ήταν διπλάσια από την αντίστοιχη στο σύνολο της Δυτικής Ευρώπης, στις ΗΠΑ ή στο Ηνωμένο Βασίλειο (Πίνακας 2). Σ’ αυτή τη χρυσή δεκαετία εισήλθαν στα Ελληνικά ΑΕΙ ικανοί και φιλόδοξοι νέοι ερευνητές, το επιστημονικό έργο αποτέλεσε προϋπόθεση επιλογής και εξέλιξης των καθηγητών ΑΕΙ και της διεκδίκησης ερευνητικών έργων, αναπτύχθηκαν ερευνητικές ομάδες με υποψήφιους διδάκτορες και μεταδιδακτορικούς φοιτητές, κλπ.
Από το 2006 ως το 2009 η Ελλάδα διατηρούσε σταθερά την 24η θέση παγκοσμίως σε δημοσιεύσεις εργασιών.  Μια θέση καλή λαμβάνοντας υπόψη το μέγεθος της χώρας καθώς και την ιστορικά καθυστερημένη ανάπτυξη των ΑΕΙ και πολλών επιστημονικών κλάδων που ούτε καν προϋπήρχαν πριν 35 χρόνια (π.χ. επιστήμες εκπαίδευσης, ψυχολογίας, αθλητισμού κλπ.). Τα δεδομένα αυτά που σήμερα παρέχει η SCimago μάλλον δεν ήταν διαθέσιμα το 2010 όταν ο τότε πρωθυπουργός χωρίς στοιχεία κατηγορούσε τα Ελληνικά ΑΕΙ, προφανώς για να περάσει τότε ο νόμος Διαμαντοπούλου αλλά ίσως και για να προωθήσει τα ιδιωτικά πανεπιστήμια στην Ελλάδα που ευαγγελιζόταν.
Ο νόμος Διαμαντοπούλου δεν είχε καμιά επίδραση στην παραγωγή επιστημονικού έργου, άλλωστε κανένας νόμος από μόνος του δεν αρκεί για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο αν δεν δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες που άμεσα επηρεάζουν την έρευνα. Σήμερα δεν υπάρχει κανένα αξιόπιστο ερευνητικό στοιχείο ότι η δημιουργία ιδιωτικών ΑΕΙ στην Ελλάδα θα βελτιώσει την ερευνητική απόδοση της χώρας. Σε κάποιες χώρες της ανατολικής Ευρώπης όπου δημιουργήθηκαν κάποια ιδιωτικά ΑΕΙ, όπως η Ουγγαρία ή η Βουλγαρία, όχι μόνο δεν υπήρξε καμιά βελτίωση αλλά οι χώρες αυτές έχασαν 14 και 16 θέσεις αντίστοιχα στην διεθνή κατάταξη των επιστημονικών εργασιών από το 1996 ως το 2014.
Από το 2010 η Ελλάδα άρχισε κάθε χρόνο να χάνει θέσεις (2010=25η, 2011=28η, 2012=29η, 2013=32η) με τη χειρότερη χρονιά το 2014 όπου βρέθηκε στην 35η θέση. Παρόμοια πτώση σ’ αυτό το διάστημα δεν εμφανίσθηκε σε καμιά άλλη χώρα του κόσμου.  Το 2014 ήταν η πρώτη χρονιά όπου παρουσιάστηκε σημαντική μείωση των εργασιών αντί για αύξηση ή έστω διατήρηση.  Θα πρέπει να επισημανθεί ότι οι εργασίες που δημοσιεύτηκαν το 2014 αναφέρουν αποτελέσματα ερευνών που ξεκίνησαν περίπου δύο χρόνια νωρίτερα.  Άρα τα αίτια της μείωσης των άρθρων πρέπει να  αναζητηθούν μεταξύ 2010 και 2013, ενώ αυτή η τάση προοιωνίζει ότι και ο αριθμός δημοσιευμένων εργασιών έως και το 2017 θα εμφανίζεται όλο και πιο αρνητικός. Η κατάσταση θα χειροτερεύσει ακόμη περισσότερο μετά το 2017 αν άμεσα δεν γίνουν επενδύσεις στα ΑΕΙ.
Από το 2010 και μετά δεν δόθηκε ούτε μία νέα θέση στα Ελληνικά ΑΕΙ, ενώ χιλιάδες καθηγητές ΑΕΙ έχουν συνταξιοδοτηθεί ή έχουν φύγει στο εξωτερικό. Η ροή συνταξιοδότησης δεν πρόκειται ν’ αλλάξει με το νέο ασφαλιστικό διότι τα τελευταία χρόνια για λόγους οικονομικούς οι καθηγητές ΑΕΙ ήδη εξαντλούσαν το περιθώριο να βγουν σε σύνταξη στην ηλικία των 67 ετών. Ταυτόχρονα, χιλιάδες θέσεις νέων ερευνητών που εργαζόταν ως συμβασιούχοι στα ΑΕΙ ακυρώθηκαν σε μια νύχτα, με αποτέλεσμα πολλοί από αυτούς τους νέους ερευνητές να σταματήσουν να παράγουν ερευνητικό έργο στην Ελλάδα (οι περισσότεροι έφυγαν και από τη χώρα). 
Πίνακας 2.  Αριθμός εργασιών με αναφορές κατ’ έτος στην Ελλάδα, στη Δ. Ευρώπη, στις ΗΠΑ και στο Η.Β.





 ΕλλάδαΣύνολο Δυτικής Ευρώπης1Ηνωμένες ΠολιτείεςΗνωμένο Βασίλειο
19964,940332,934323,88879,642
19975,338356,135323,80983,721
19985,441355,171316,48283,720
19995,591356,472312,48382,921
20006,239367,438319,83586,357
20016,592364,213313,70681,002
20027,205373,282330,08583,482
20038,190407,981361,32992,126
20049,753445,733403,327100,779
200511,582497,289441,913111,833
200613,386522,700453,567118,167
200713,959543,101448,181123,175
200814,889561,467456,679124,392
200915,905599,659483,914132,864
201015,902617,125503,288136,493
201116,134646,407521,487142,110
201216,604672,693532,342147,414
201316,319684,111535,129151,522
201415,074633,930494,790141,425
 
1 Η στήλη της Δ. Ευρώπης περιλαμβάνει και το Η.Β.   Το Η.Β. δίνεται χωριστά στην τελευταία στήλη επειδή είναι η χώρα με τη μεγαλύτερη παραγωγή ερευνητικού έργου στη Δ. Ευρώπη.
Φυσικά κάποιος θα αναρωτηθεί αν στη σημερινή συγκυρία οι επενδύσεις στα ΑΕΙ έχουν προτεραιότητα σε σχέση με τις επενδύσεις στα νοσοκομεία και στα σχολεία. Προφανώς πρέπει να υπάρξει ισορροπία. Η έλλειψη προσωπικού στα ΑΕΙ δεν χειροτερεύει απλά το επιστημονικό έργο και την ποιότητα εκπαίδευσης των φοιτητών. Θα απονευρώσει κάθε σοβαρή προσπάθεια ανάπτυξης της χώρας σε νέες βάσεις, όπου η καινοτομία και οι επενδύσεις με βάση την έρευνα και την επιστημονική αξιολόγηση πλάνων, διαδικασιών, προϊόντων και υπηρεσιών θα πρέπει να είναι ο κανόνας στη νέα εποχή. Αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία.
Καθηγητής στο πανεπιστημίο Θεσσαλίας
Bookmark and Share

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Ας είμαστε ευγενείς στο σχολιασμό.

Recent Posts

free counters