Πλούσιοι Έλληνες; Και στην κρίση, ζωή χαρισάμενη

 Της Τζούλια Αμαλία Χέγιερ

Θα συζητούσε πολύ ευχαρίστως περί τέχνης, μας πληροφορεί η εκπρόσωπος του μεγαλύτερου μαικήνα της ελληνικής ναυτιλίας. Θα ήταν ευτυχής να μας μιλήσει για την συλλογή του, την αγορά των έργων τέχνης ή την αδυναμία του για τους Γερμανούς ζωγράφους, τον Νέο Ράουχ (Neo Rauch) ή τον Ότο Ντιξ (Otto Dix), έργα των οποίων κοσμούν την συλλογή του. Θα ήταν ακόμα πρόθυμος να ρεμβάσει μαζί μας σχετικά με τον πίνακα του Μποτέρο (Botero) που απέκτησε πρόσφατα αντί 330,000 ευρώ.

 
Αλλά ο Γιώργος Οικονόμου θα προτιμούσε να μην μιλήσει για την χώρα του. «Θα μιλούσε ευχαρίστως περί τέχνης», συνεχίζει η κοπέλα. Στέκει εκεί, στην είσοδο της βίλας στο Μαρούσι, ένα βόρειο προάστιο της Αθήνας, φορώντας τα χρυσά της πέδιλα. Πίσω της ο δισεκατομμυριούχος, που φοράει ένα ροζ πουκάμισο, χακί παντελόνι και παπούτσια ιστιοπλοΐας, τσιμπάει ένα μεζέ από ένα καροτσάκι.

 Ελάχιστοι είναι οι εκλεκτοί που έλαβαν την φούξια πρόσκληση για να παραστούν στην έκθεσή του «Talking Heads». Σε αυτήν ο Οικονόμου επιδεικνύει για πρώτη φορά αυτό το απόγευμα ένα μεγάλο μέρος της συλλογής του. Οι προσκεκλημένοι του κόβουν βόλτες, ενώ σε μια μεγάλη σκηνή ένας μπάρμαν φτιάχνει κοκτέιλ με μέντα, τριμμένο πάγο και μαστίχα, μια ελληνική έκδοση του «μοχίτο». Ενώ ροκανίζει το καναπεδάκι του, ο Οικονόμου μας εξηγεί πως για εκείνον η τέχνη είναι πολύ περισσότερα από μια επένδυση. Η συλλογή του, επιμένει, του είναι ιδιαίτερα πολύτιμη -και σκοπεύει να συνεχίσει να την εμπλουτίζει.

Η μικρή φέτα παραδείσου του Οικονόμου είναι καλά προστατευμένη: υπάρχουν πολυάριθμοι φρουροί και πριν εισέρθουν στον χώρο όπου βρίσκονται τα έργα τέχνης, οι προσκεκλημένοι είναι υποχρεωμένοι να περάσουν από εξονυχιστική έρευνα, στην οποία συμπεριλαμβάνεται και ένας ψηφιοποιητής δακτυλικών αποτυπωμάτων.

Μετά την επίδειξη, καθισμένη στην πολυτελή «μερσεντές σεντάν» της, με τον κλιματισμό στο φουλ, η κόρη του Οικονόμου Αλεξάνδρα διαπιστώνει πως η χώρα της δεν είναι πια τόσο ασφαλής όσο ήταν παλιά και πως πάει παντού με ταξί, φοβούμενη μήπως την απαγάγουν. Ναι, στην Ελλάδα ακόμα κι οι πλούσιοι ανησυχούν.

Πριν λίγο καιρό το ελληνικό κοινοβούλιο ψήφισε ένα ακόμα πακέτο μέτρων λιτότητας που υποτίθεται πως θα μειώσει τις κρατικές δαπάνες κατά 13.5 δις ευρώ ως το 2015, κατά κύριο λόγο περικόπτοντας μισθούς και συντάξεις. Τα μέτρα θα μειώσουν τον μέσο μηνιαίο μισθό στην χώρα στα 950 ευρώ. Οι οικογένειες με ετήσιο εισόδημα κάτω των 18,000 ευρώ δεν θα δικαιούνται πλέον επιδόματος τέκνου. Και η Ελλάδα συνεχίζει για έναν ακόμα μήνα να τρέμει από φόβο στην σκέψη πως η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) δεν συμφωνήσει τελικά να της δώσει την επόμενη δόση του δανείου διάσωσής της, ύψους 31,5 δις ευρώ. Χωρίς αυτήν, ως τα τέλη Νοεμβρίου η χώρα θα έχει χρεοκοπήσει.

Φυλαγμένα στην Ελβετία
Εντωμεταξύ στην Αθήνα κυκλοφορούν διάφορες λίστες με ονόματα που κατέχουν ανεξήγητα χρηματικά ποσά. Πρόκειται για πολιτικούς, ηθοποιούς και επιχειρηματίες, που υποτίθεται πως διαθέτουν λογαριασμούς στο υποκατάστημα της Γενεύης της βρετανικής τράπεζας HSBC. Σύμφωνα με τους ειδικούς, οι Έλληνες καταθέτες έχουν φυλαγμένα στην Ελβετία περιουσιακά στοιχεία άνω των 170 δις ευρώ.
«Η Ελλάδα είναι μια φτωχή χώρα με πολύ πλούσιους ανθρώπους», δήλωσε πρόσφατα ο υπουργός οικονομικών Γιάννης Στουρνάρας. Όσο για την φιλανθρωπία, αν και είναι ελληνική λέξη, δεν είναι και τόσο διαδεδομένη. Οι προνομιούχοι της ελληνικής αφρόκρεμας εξακολουθούν να εκμεταλλεύονται όλα τα «παραθυράκια» που τους παρέχει απλόχερα το κράτος. Πράγματι, οι κυβερνήσεις βάζουν επί χρόνια τα δυνατά τους για να τους κάνουν την ζωή εύκολη: εδώ κι έναν ολόκληρο χρόνο οι διαδοχικές ελληνικές κυβερνήσεις διαβεβαιώνουν πως η συμφωνία τους με τις ελβετικές αρχές για τον έλεγχο της διαφυγής κεφαλαίων στην χώρα αυτή βρίσκεται «στην φάση της ολοκλήρωσής της». Αλλά ακόμα δεν έχει υπογραφεί τίποτα.

Οι προνομιούχοι δεν μπαίνουν καν στον κόπο να μην επιδεικνύουν τον πολυτελή τρόπο ζωής τους. Στις πλούσιες γειτονιές, από την Κηφισιά ως την Γλυφάδα, εξακολουθείς να βλέπεις τις «πόρσε καγιέν» να κόβουν βόλτες, και στα πολυτελή καφέ οι τσάντες «ερμές» καμαρώνουν πάνω στα τραπεζάκια. Η «Γκούτσι», η «Βαλενσιάγα» και η «Ντιόρ» διαθέτουν όλες υποκαταστήματα στην Αθήνα. Αυτός που αναγκάζεται να κλείσει είναι μάλλον ο ανθοπώλης της γωνίας.

Κατά τα άλλα, το ελληνικό κράτος δεν μπορεί να πληρώσει τους ιδιώτες προμηθευτές του, στους οποίους χρωστάει πάνω από 9 δις ευρώ. Αλλά ακόμα και σήμερα, τρία χρόνια μετά το ξέσπασμα της κρίσης, εξακολουθεί να εξαιρεί από κάθε φορολογία την ναυτιλία, τον επικερδέστερο τομέα της ελληνικής οικονομίας. Η εύνοια προς τους πλούσιους αυξάνει τα βάρη για τους φτωχούς.

Η γενική διεύθυνση ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) πρόσφατα διαπίστωσε 57 διαφορετικές φοροαπαλλαγές μόνο για τους εφοπλιστές, και έκπληκτη ζήτησε έγγραφες εξηγήσεις από την κυβέρνηση της Αθήνας.

Ο Λέων Πατίτσας, ο 36χρονος κληρονόμος μιας μεγάλης ναυτιλιακής εταιρείας, συγκαταλέγεται σε όσους έχουν επωφεληθεί από παρόμοιες φοροαπαλλαγές. Στο γραφείο του κρέμονται οι φωτογραφίες των προπατόρων του, δίπλα στις κορνιζαρισμένες φωτογραφίες των πλοίων του. Ο Πατίτσας διευθύνει την ναυτιλιακή εταιρεία «άτλας» που διαθέτει έξι εν ενεργεία δεξαμενόπλοια και ναυπηγεί ένα έβδομο στην Σαγκάη. Ο ελληνικός εμπορικός στόλος, μας λέει ο Πατίτσας, είναι ο μεγαλύτερος στον κόσμο. Εκτιμά πως η απαλλαγή του από την φορολογία είναι περισσότερο μια αναγκαιότητα, παρά ένα προνόμιο. «Η ναυτιλία εξασφαλίζει 400,000 θέσεις εργασίας, που θα μπορούσαν να φύγουν από την Ελλάδα εν ριπή οφθαλμού», μας εξηγεί.

«Αγαπώ την χώρα μου»
Αλλά δεν θα έπρεπε η ελληνική ναυτιλία να επιδείξει λίγη αλληλεγγύη με την χώρα της, αντί να απειλεί πως θα την εγκαταλείψει μόλις τολμήσει κανείς να την φορολογήσει;
«Το κράτος δεν παρέχει την παραμικρή ασφάλεια», αντιλέγει ο Πατίτσας· ούτε στους επενδυτές, ούτε στους επιχειρηματίες, ούτε στον ίδιο. Στην Ελλάδα ο κόσμος θεωρεί τους κεφαλαιοκράτες υπεύθυνους για όλα τα δεινά, και αθωώνει τα παντοδύναμα συνδικάτα που αντί να διαφυλάσσουν τις θέσεις εργασίες τις καταστρέφουν καθημερινά, ζητώντας εξωπραγματικές αμοιβές. Τα ελληνικά εμπορικά καράβια μεταφέρουν το 20% του παγκοσμίου εμπορίου, αν και ως επί το πλείστον πλέουν υπό σημαίες άλλων κρατών. Από την άποψη αυτή, ο μεγαλύτερος εμπορικός στόλος του κόσμου ελάχιστα συνεισφέρει στην ελληνική οικονομία, καθώς δεν φορολογείται. Μάλιστα, από την φορολογία απαλλάσσονται ακόμα και οι θυγατρικές τους, που δεν δραστηριοποιούνται καν στην ναυτιλία. Ο Πατίτσας και η σύζυγός του, γνωστό μοντέλο και τηλεπαρουσιάστρια, πρόσφατα απέκτησαν γιο. Μόλις έναν χρόνο πριν, δεν θα είχαν αντίρρηση να φωτογραφηθούν για τα κουτσομπολίστικα περιοδικά. Αλλά σήμερα δεν το κάνουν. «Πρέπει να προσέχουμε», λέει ο Πατίτσας. «Υπάρχουν πολλοί φθονεροί άνθρωποι». Όταν τον ρωτάμε τι τον κρατάει στην Ελλάδα, απαντά: «αγαπώ την χώρα μου».

Η Ελλάδα έχει δημόσιο χρέος της τάξης των 301 δις ευρώ και τα περιουσιακά στοιχεία των πολιτών της είναι περίπου ισόποσα. Σύμφωνα με την ανεξάρτητη «ελληνική στατιστική αρχή» (ΕΛΣΤΑΤ), το 20% των πλουσιότερων Ελλήνων διαθέτουν εξαπλάσια περιουσία από το φτωχότερο 20%.
Η οικογένεια του Πατίτσα κατάγεται από τις Οινούσσες, ένα νησάκι του βορείου Αιγαίου στριμωγμένο ανάμεσα στην Χίο και τις τουρκικές ακτές. Από το νησί κατάγονται πολλές από τις μεγαλύτερες εφοπλιστικές οικογένειες. Η Έλλη Πατέρα κατάγεται επίσης από τις Οινούσσες. Συγκαταλέγεται επίσης στους ολιγάριθμους Έλληνες που τα έχει όλα -πάντοτε τα είχε. Εδώ και μια δεκαετία, κουρασμένη να είναι απλά η κληρονόμος μιας κολοσσιαίας περιουσίας, η Πατέρα ξεκίνησε την δική της δουλειά, ένα μεσιτικό γραφείο. Ασχολήθηκε περισσότερο με τις περιοχές που γνώριζε καλά: τις μεγάλες πολυτελείς ιδιοκτησίες των βόρειων προαστίων της Αθήνας. Βίλες κρυμμένες πίσω από πελώριους φράκτες και μπανγκαλόου εξοπλισμένα με γκαράζ που χωράνε πέντε αυτοκίνητα.

Ενθουσιώδεις πατριώτες, άθλιοι πολίτες
Προς το παρόν η 47χρονη περνάει τον περισσότερο καιρό στην Μύκονο. Η κρίση της χώρας ουδέποτε έφτασε ως το νησί-καταφύγιο του τζετ σετ και των ατέλειωτων πάρτι των πιο ευνοημένων Ελλήνων. Στο τοπικό κοσμηματοπωλείο μπορεί κανείς να βρει κομπολόγια σχεδιασμένα από την «Σανέλ» ή να παραγγείλει ένα γιγάντιο μπουκάλι σαμπάνιας Αρμάν Ντε Μπρινάκ στο παραλιακό κλαμπ-εστιατόριο «νάμος» την πιο κλειστή ιδιωτική παραλία της Ελλάδας, έναντι του ευτελούς ποσού των 120,000 ευρώ.
Η Πατέρα εκτιμάει πως η χώρα της πάσχει από την ίδια ασθένεια που έχει πλήξει το επάγγελμά της: τα πράγματα ξέφυγαν από κάθε έλεγχο. Πριν το 2009, λέει, μόνο ένα πράγμα μετρούσε: ανάπτυξη, ανάπτυξη, ανάπτυξη. Κάθε σπίτι με κήπο έφτασε να πουλιέται 5 εκατομμύρια ευρώ, μας λέει: «οι πάντες αγόραζαν· κι όσο ακριβότερα, τόσο το καλύτερο».
Αλλά τώρα, επισημαίνει η Πατέρα, η αγορά ακινήτων καταρρέει. Οι περισσότεροι ιδιοκτήτες συνεχίζουν να ζητούν όσα ζητούσαν και πριν την κρίση, 30 εκατομμύρια ευρώ για σπίτια που δεν αξίζουν ούτε τα μισά. Αλλά κανείς πια δεν μπορεί -ή δεν θέλει- να πληρώσει τόσα λεφτά. «Αρνούμαστε να δούμε την πραγματικότητα. Οι περισσότεροι θεωρούν πως η κρίση δεν είναι παρά μια μοχθηρή και βλακώδης εμμονή των Ευρωπαίων».
Η καταγωγή της Πατέρα της επιτρέπει να παραμένει ένα επίπεδο παραπάνω από τους συναγωνιστές της. Όσοι έχουν αρκετά λεφτά, δεν χρειάζονται θεωρίες συνωμοσίας. Αλλά τι προσφέρουν οι πλούσιοι στην πατρίδα τους;

Ο Έλληνας πρόεδρος της δημοκρατίας Κάρολος Παπούλιας είχε πει κάποτε πως «ο καθένας πράττει ανάλογα με τον πατριωτισμό του». Ο Πέτρος Νομικός χαρακτηρίζει τους Έλληνες «ενθουσιώδεις πατριώτες, αλλά άθλιους πολίτες». Ο 33χρονος επενδυτής, που επίσης κατάγεται από μεγάλη εφοπλιστική οικογένεια, ανέλαβε μια πρωτοβουλία για να βοηθήσει την χώρα του. Δημιούργησε την πρωτοβουλία «Ελλάδα χωρίς χρέος» που έχει σκοπό να επανακτήσει τα ελληνικά χρεόγραφα. Πράγμα αδύνατο, όχι μόνο λόγω του εξωφρενικού ύψους του χρέους, των 300 δις ευρώ, αλλά και διότι τα τρία τέταρτά του βρίσκονται πια στα χέρια κρατικών οργανισμών και δεν διαπραγματεύονται στην ελεύθερη αγορά.

Ως τον Αύγουστο, οι δωρεές στην πρωτοβουλία του Νομικού έφταναν τα 2.5 εκατομμύρια ευρώ. Το σχετικό ποσό ανανεώνεται καθημερινά στην ιστοσελίδα της πρωτοβουλίας. Πριν μερικές μέρες ήταν 2,510,072 ευρώ, πάνω κάτω δηλαδή εκεί όπου ήταν τρεις μήνες νωρίτερα.
Έξι μήνες για ένα ψυγείο
Το «ίδρυμα Σταύρου Νιάρχου», που έχει ονομαστεί έτσι από τον ομώνυμο εφοπλιστή μαικήνα, έχει επίσης δεσμεύσει 100 εκατομμύρια για μέτρα άμεσης ανακούφισης όσων πλήττονται από την κρίση. Κατά τα άλλα επενδύει σε πράγματα που εκτιμούν οι πλούσιοι: ένα πάρκο στην Αθήνα, μια όπερα, μια βιβλιοθήκη. Το «ίδρυμα Αλέξανδρος Ωνάσης», που έχει ονομαστεί έτσι προς τιμή του τεθνεώτος γιου του μεγιστάνα Αριστοτέλη Ωνάση, δεύτερου συζύγου της Τζάκι Κένεντι (Jacqueline Kennedy), προκήρυξε έναν αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για τον εξωραϊσμό του κέντρου της Αθήνας. Χρηματοδοτεί επίσης διάφορες πολιτιστικές παραγωγές -αν και η εμφάνιση του «βερολινέζικου θιάσου Σαουμπένε» στην Αθήνα μάλλον δεν συγκαταλέγεται στις προτεραιότητες όσων δεν έχουν πια λεφτά να πάνε στο γιατρό και είναι ανασφάλιστοι.

Αντί υποδοχής, ο Πέτρος Κόκκαλης, γόνος της ισχυρότερης ίσως οικογένειας της Ελλάδας, μας εγχειρίζει ένα πράσινο φυλλάδιο που απεικονίζει λαχανικά. Έχει δημιουργήσει έναν μεγάλο λαχανόκηπο σε μια από τις πιο υποβαθμισμένες περιοχές της Αθήνας. Ο Κόκκαλης υπήρξε επίσης αντιπρόεδρος της ποδοσφαιρικής ομάδας «ολυμπιακός» που ανήκε άλλοτε στον πατέρα του. Του άρεσε να κυκλοφορεί με γρήγορα αυτοκίνητα, αλλά τώρα προτιμάει ένα σεμνό «γκολφ» της «φολκσβάγκεν». Ο Κόκκαλης μας διαβεβαιώνει πως η κρίση του άνοιξε τα μάτια και τον πολιτικοποίησε. Ισχυρίζεται επίσης πως έχει πλήρη συνείδηση των προβλημάτων της χώρας. Χρειάστηκε επί παραδείγματι να περιμένει έξι ολόκληρους μήνες πριν του δώσουν άδεια για να εγκαταστήσει ένα μπαρ από μπαμπού κι ένα ψυγείο στον κήπο του.

Όταν τον ρωτάμε μήπως δεν είναι ακριβώς αυτού του είδους η κρατική απραξία που επέτρεψε στην οικογένειά του να γίνει πάμπλουτη, ο Κόκκαλης απλά κουνάει τους ώμους και συγκατανεύει. «Όπως και να 'ναι, το κράτος πρέπει να γίνει πιο δίκαιο και αποτελεσματικό», μας λέει.
Έχει βγάλει λεφτά στο εξωτερικό; «Εντάξει, όχι όλα» μας απαντάει, χάριν υποτίθεται αστεϊσμού. Λέει πως δεν φταίει αυτός που είναι πλούσιος και πως δεν προσωπικά δεν έκανε ποτέ τίποτα για να συμβεί αυτό. Το δικό του έργο είναι ο λαχανόκηπός του.
Δείχνει σε σχολικές τάξεις πώς βλασταίνει η μέντα και η ρίγανη και κατσαρίδες σε μια γυάλα. Στο κτήμα έχει κι άλογα. Η είσοδος κοστίζει 4 ευρώ, περισσότερα από όσο μπορούν να πληρώσουν τα περισσότερα παιδιά. Ο Κόκκαλης σκέφτεται να μειώσει το εισιτήριο στα 2 ευρώ. Όταν τον ρωτάμε γιατί να υπάρχει καν εισιτήριο απαντάει πως «θέλει το όλο πρόγραμμα να είναι οικονομικά βιώσιμο».

Η οικογένειά του είναι μια από τις πλουσιότερες της χώρας. Ο πατέρας του Σωκράτης ίδρυσε την «ιντρακόμ» μια πολυεθνική εταιρεία πληροφορικής. Χρηματοδότησε την δημιουργία μιας ολόκληρης βιβλιοθήκης στο Χάρβαρντ και ένα πρόγραμμα σπουδών για την νοτιοανατολική και κεντρική-ανατολική Ευρώπη στην «σχολή διακυβέρνησης Κένεντι» στο ίδιο πανεπιστήμιο. Ο γιος του Πέτρος επισημαίνει πως η οικογένειά του προσπαθεί τώρα να διασώσει τις 10,500 θέσεις εργασίας που εξασφαλίζει η οικονομική αυτοκρατορία της οικογένειάς του στην Ελλάδα. «Είναι σημαντικό» υπογραμμίζει.

Όσο για τον Γιώργο Οικονόμου, τον δισεκατομμυριούχο πλοιοκτήτη και συλλέκτη έργων τέχνης, δεν μπαίνει καν στον κόπο να απαντήσει στην ερώτηση τι κάνει ο ίδιος για την χώρα του. Όπως μας θυμίζει η εκπρόσωπός του «σχετικά με αυτό το ζήτημα, δεν πρόκειται να σας παρασχεθεί καμία πληροφόρηση».

* Η Julia-Amalia Heyer είναι ανταποκριτής γερμανικών ΜΜΕ στην νοτιοανατολική Μεσόγειο

Spiegel- (μεταφράστηκε και αναδημοσιέυθηκε από την  Προοδευτική Πολιτική)

tvxs.gr/node/111702